Իրանը երկու քարի արանքում. Տնտեսական կոլապս, բողոքի ցույցեր և ամերիկյան ներխուժման վտանգը

Հիմնական իրավիճակը. Իրանում բռնկվել են զանգվածային բողոքի ցույցեր՝ պայմանավորված ազգային արժույթի փլուզմամբ և գնաճով։ Ի տարբերություն 2009-ի և 2022-ի դեպքերի, այս անգամ իշխանությունները դանդաղեցին ճնշել ցույցերը՝ վախենալով արտաքին միջամտությունից և փորձելով կիրառել տնտեսական բարեփոխումներ, որոնք, սակայն, ձախողվեցին։

Հոդվածի առանցքային կետերը

1. Բողոքի ցույցերի նոր դինամիկան

• Տնտեսականից՝ քաղաքական. Սկզբում բողոքը տնտեսական էր, սակայն նախագահ Փեզեշքիանի «գոտիները ձգելու» քաղաքականությունը հարվածեց միջին խավին, ինչը հանգեցրեց քաղաքական ապստամբության։ Հունվարի 8-ից ռեժիմը սկսեց կոշտ ճնշումները։

• Զգուշավորություն. Իշխանությունները սկզբում խուսափում էին բռնությունից՝ հիշելով 2025-ի հունիսյան պատերազմից հետո ձևավորված փխրուն ներքին համերաշխությունը։

2. Տնտեսական աղետը և պատերազմի հետքը

• Ցուցանիշներ. Հունիսյան 12-օրյա պատերազմից հետո ռիալը արժեզրկվել է ավելի քան 40%-ով, իսկ գնաճը հասել է 60%-ի։

• 

  2006-ի ուրվականը. Արդյոք գլոբալ անհավասարակշռությունները տանում են նոր ճգնաժամի

  Մեկուսացում. Իսրայելի կողմից «Հեզբոլլահի» ջախջախումը և Սիրիայում Ասադի ռեժիմի տապալումը Իրանին զրկել են արտաքին զսպման մեխանիզմներից՝ երկիրը դարձնելով խոցելի։

3. «Լիբիական սցենարի» վախը

• ԱՄՆ սպառնալիքը. Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ը պատրաստ է միջամտել՝ «փրկելու» ցուցարարներին։

• Պատմական դասեր. Իրանի ղեկավարությունը վախենում է, որ ԱՄՆ-ը կօգտագործի «պաշտպանելու պարտավորությունը» (R2P)՝ ռեժիմի փոփոխություն իրականացնելու համար, ինչպես եղավ Լիբիայում և Սիրիայում։ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (IRGC) վետերանները լավ գիտեն, թե ինչպես են խաղաղ ցույցերը արտաքին աջակցությամբ վերածվում քաղաքացիական պատերազմի։

4. Մադուրոյի նախադեպը

Վենեսուելայի նախագահ Մադուրոյի առևանգումը շոկի է ենթարկել Թեհրանին։

• Նոր ռազմավարություն. Իրանը հասկանում է, որ ԱՄՆ-ը կարող է չդիմել լայնածավալ ներխուժման (ինչպես Իրաքում), այլ իրականացնել «վիրահատական» հարվածներ՝ սպանելով կամ առևանգելով Գերագույն առաջնորդին և ռազմական ղեկավարներին, կամ գրավելով նավթային լցանավերը։

• Պատասխանը. Իրանի Պաշտպանության խորհուրդը հայտարարել է «կանխարգելիչ միջոցառումների» (preemptive measures) հնարավորության մասին՝ փորձելով ցույց տալ, որ ԱՄՆ հարձակումը անպատասխան չի մնա։

Եզրակացություն. Հեղափոխության մայրամուտը

Իսլամական Հանրապետությունը հայտնվել է «մամլիչի» տակ՝ սեղմված ԱՄՆ-ի/Իսրայելի արտաքին սպառնալիքի և զանգվածային ներքին ապստամբության միջև։ Նույնիսկ եթե ցույցերը մարեն, տնտեսական անկումը շարունակվելու է՝ մեծացնելով հանրային զայրույթը։ Թեև ռեժիմի անհապաղ փլուզումը պարտադիր չէ, հոդվածը եզրափակում է, որ Իրանի հեղափոխությունը մոտենում է իր ավարտին։