Դիվանագիտությո՞ւն, թե՞ անզիջում դիմադրություն. Իրանի ներքին հակասություններն ու ԱՄՆ-ի ռազմական ծուղակը

Հիմնական գաղափարը ԱՄՆ-Իսրայել-Իրան պատերազմի («Էպիկական ցասում» օպերացիա) 13-րդ օրը Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հանդես է եկել հրադադարի և խաղաղության նախապայմաններով, ինչը վկայում է դիվանագիտական լուծման հնարավորության մասին: Սակայն իրավիճակը բարդանում է ինչպես Իրանի ներսում (քաղաքական ղեկավարության և Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) միջև հակասություններ), այնպես էլ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի մոտեցումների տարբերությամբ: Պատերազմի տնտեսական գինը երկու կողմերի և ողջ աշխարհի համար դառնում է անտանելի:

Հոդվածի առանցքային կետերը

1. Իրանի խաղաղության պայմանները և ներքին պառակտումը

• Նախագահի պահանջները. Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը X-ում (նախկին Twitter) հայտարարել է, որ պատերազմի ավարտի միակ ճանապարհը Իրանի օրինական իրավունքների ճանաչումն է, փոխհատուցման (ռեպարացիա) վճարումը և ապագա ագրեսիան բացառող հստակ միջազգային երաշխիքների տրամադրումը:

• Ներողություն հարևաններին. Նա նաև ներողություն է խնդրել Ծոցի հարևան երկրներից նրանց ենթակառուցվածքներին հասցված հարվածների համար՝ խոստանալով դադարեցնել դրանք, եթե այդ երկրները թույլ չտան ԱՄՆ-ին հարձակումներ գործել իրենց տարածքից:

• 

  Մոջթաբա Խամենեիի առաջին ուղերձը. Շարունակվող պատերազմ, Հորմուզի նեղուցի շրջափակում և հակասություններ

  ԻՀՊԿ-ի կոշտ դիրքորոշումը. Ի տարբերություն քաղաքական ղեկավարության, ԻՀՊԿ-ն (որը ենթարկվում է ոչ թե նախագահին, այլ Գերագույն առաջնորդին և Ազգային անվտանգության խորհրդին) շարունակում է կոշտ գիծը: Նախագահի ներողությունից ժամեր անց Ծոցի երկրներում կրկին հնչեցին օդային տագնապի շչակները: Նոր Գերագույն առաջնորդ Մոջթաբա Խամենեին (ով ունի ԻՀՊԿ-ի աջակցությունը) հակված չէ կիսել նախագահի դիվանագիտական և բարեփոխական մոտեցումները:

2. Տնտեսական ճգնաժամ և նավթային շոկ

• Իրանը կիրառում է ասիմետրիկ պատերազմ՝ փակելով Հորմուզի նեղուցը (որով անցնում է համաշխարհային նավթի 20%-ը) և սպառնալով նավթի գինը հասցնել մինչև $200-ի (ներկայումս այն արդեն հատել է $100-ի սահմանագիծը):

• Արձանագրվել են հարձակումներ Իրաքի (որտեղ այրվել են երկու լցանավեր) և Օմանի նավթային նավահանգիստների վրա, թեև Իրանը հերքում է իր անմիջական մասնակցությունը:

• Աշխարհը փորձում է մեղմել շոկը՝ շուկա բաց թողնելով 400 մլն բարել պահուստային նավթ, սակայն փորձագետները նշում են, որ գնագոյացման վերահսկողությունը մեծապես Իրանի ձեռքում է:

3. ԱՄՆ-ի ահռելի ծախսերը և Թրամփի հաշվարկները

• Հակասական ուղերձներ ԱՄՆ-ից և Իսրայելից. Դոնալդ Թրամփը հայտարարում է, որ պատերազմը շուտով կավարտվի, քանի որ «թիրախավորելու գրեթե ոչինչ չի մնացել», մինչդեռ Իսրայելի պաշտպանության նախարարը պնդում է, որ պատերազմը կշարունակվի առանց ժամկետային սահմանափակումների՝ մինչև լիարժեք հաղթանակ։

• Քաղաքական ճնշում. Թրամփի խորհրդականները պնդում են արագ ավարտել պատերազմը նոյեմբերին սպասվող ընտրություններից առաջ, քանի որ ամերիկացիների մեծամասնությունը դեմ է հակամարտությանը, իսկ նավթի թանկացումը վերսկսելու է գնաճը (որը նախքան պատերազմը կայունացել էր 2.4%-ի վրա):

• Ֆինանսական գինը. Պատերազմի առաջին 6 օրերի ընթացքում ԱՄՆ-ն ծախսել է ավելի քան $11.3 միլիարդ (օրական գրեթե $2 մլրդ): Միայն թանկարժեք զինամթերքի սպառումը կազմում է օրական մոտ $900 միլիոն:

Եզրակացություն Թեև ԱՄՆ-ն և Իսրայելը ունեն ռազմական գերակայություն, Իրանն ի վիճակի է թելադրել պատերազմի ավարտի պայմանները՝ շնորհիվ գլոբալ տնտեսությանը (հատկապես նավթի շուկային) անդառնալի հարվածներ հասցնելու իր կարողության: Միևնույն ժամանակ, երկու կողմերի ներսում առկա լուրջ տարաձայնությունները խոչընդոտում են արագ և կանխատեսելի հանգուցալուծմանը։