ԱՄՆ-ի մեծ խաղը Կովկասում. 4 միլիարդ դոլար՝ Հայաստանի տեխնոլոգիական անկախության համար

Ըստ Bloomberg գործակալության վերջին հրապարակումների՝ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի պատմական այցի ֆոնին Հայաստանը պատրաստվում է ընդունել ամերիկյան ներդրումների աննախադեպ ալիք, որը կարող է գերազանցել 13 միլիարդ դոլարը: Այս փաթեթի առանցքային և ամենաուշագրավ բաղադրիչը տեխնոլոգիական մեգանախագիծն է։

Ահա Bloomberg-ի հոդվածների հիմնական շեշտադրումներն ու բացահայտումները.

1. Firebird-ի մեգանախագծի երկրորդ փուլը ($4 մլրդ)

• Տեխնոլոգիական հզորություն. ԱՄՆ-ում գրանցված և հայ ձեռներեցների (Ռազմիկ Հովակիմյան, Ալեքսանդր Եսայան, աջակցությամբ՝ Նուբար Աֆեյանի) կողմից հիմնադրված Firebird Inc. ընկերությունը գործարկում է նախագծի երկրորդ փուլը։ Մինչև 2026 թվականի վերջ Հայաստանում կտեղադրվի մոտ 50,000 հատ նորագույն NVIDIA GB300 (Blackwell ճարտարապետություն) գրաֆիկական պրոցեսոր։

• Գլոբալ դիրքավորում. Այս 4 միլիարդ դոլար արժողությամբ ենթակառուցվածքը Հայաստանը կդարձնի աշխարհի լավագույն հնգյակում գտնվող Արհեստական բանականության (ԱԲ) գերհամակարգչային հանգույցներից մեկը:

• Բաշխում. Հաշվողական հզորության 20%-ը կտրամադրվի հայաստանյան շուկային՝ տեղական տեխնոլոգիական էկոհամակարգի զարգացման համար, իսկ 80%-ը կվաճառվի գլոբալ և տարածաշրջանում գործող ամերիկյան ընկերություններին։

2. Տնտեսական փոխակերպում (Game Changer)

• Մասշտաբներ. Ըստ ING Bank-ի ԱՊՀ հարցերով գլխավոր տնտեսագետի, որին ցիտում է Bloomberg-ը, այս թվերն աննախադեպ են Հայաստանի 27 միլիարդ դոլարանոց տնտեսության համար:

• Շղթայական ռեակցիա. Firebird-ի համահիմնադիր Ալեքսանդր Եսայանը պարբերականի հետ զրույցում նշել է. «Երբ ընկերությունները որոշում են միլիարդավոր դոլարներ ներդնել Հայաստանում, դա գաղափարներ է ստեղծում նաև մյուսների համար… Շատերը գիտեին Հայաստանը, բայց չէին մտածում այս չափի ներդրումների մասին. սա փոխում է իրավիճակը»։ Դա կմեծացնի երկրի գրավչությունը ուղղակի ներդրումների համար։

3. Աշխարհաքաղաքական համատեքստ և էներգետիկա

• Ռուսաստանից կախվածության թուլացում. Bloomberg-ը շեշտում է, որ ԱԲ նախագիծն ուղեկցվում է 9 միլիարդ դոլարի քաղաքացիական միջուկային էներգետիկայի համաձայնագրով, որը ստորագրել է Ջեյ Դի Վենսը: Սա կոչված է ապահովելու Հայաստանի էներգետիկ անկախությունը Ռուսաստանից (Մեծամորի ատոմակայանի արդիականացում կամ ամերիկյան նոր ռեակտորների կառուցում) և բավարարելու այն հսկայական էներգիան (100+ մեգավատ), որն անհրաժեշտ է AI գերհամակարգիչներին։

• Ներքաղաքական ազդեցություն. Հոդվածում նշվում է, որ ամերիկյան այս խոշորագույն ներդրումային հայտարարությունները լուրջ քաղաքական աջակցություն են վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ։