«Ամբողջական հասանելիություն». Թրամփը հայտարարում է Գրենլանդիայի հարցում ՆԱՏՕ-ի հետ գործարքի մասին

Հիմնական իրադարձությունը. ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը Դավոսում (WEF) հայտարարել է, որ ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեի հետ պայմանավորվածության շրջանակներում ԱՄՆ-ը ստացել է «ամբողջական հասանելիություն» (total access) Գրենլանդիային։ Սա տեղի է ունեցել այն բանից մեկ օր անց, երբ Թրամփը անսպասելիորեն հրաժարվեց Եվրոպայի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու և կղզին ուժով զավթելու սպառնալիքներից։

Հոդվածի առանցքային կետերը

1. Թրամփի պնդումները. «Ոսկե գմբեթ» և հավերժական մուտք

Fox Business Network-ին տված հարցազրույցում Թրամփը նշել է.

• Անժամկետ պայմանավորվածություն. «Դա մշտական է… Չկա վերջնաժամկետ, չկա ժամանակային սահմանափակում»։

• Ռազմական ծրագրեր. Գործարքը ներառում է $175 միլիարդ արժողությամբ «Ոսկե գմբեթ» (Golden Dome) հակահրթիռային պաշտպանության համակարգը, որը զենք կտեղակայի տիեզերքում։

• Ռեսուրսներ. Նպատակն է ստանալ մուտք դեպի կրիտիկական հանածոներ և արգելափակել Ռուսաստանի ու Չինաստանի հավակնությունները Արկտիկայում։

2. ՆԱՏՕ-ի դիրքորոշումը (Մարկ Ռյուտե)

ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարը հաստատել է անվտանգության շրջանակային համաձայնագիրը, սակայն նրբանկատորեն շրջանցել է ինքնիշխանության հարցը։

• Արագ արձագանք. Ռյուտեն հույս է հայտնել, որ Արկտիկայի անվտանգության ուժեղացման ծրագիրը կգործարկվի մինչև 2026 թվականի սկիզբ։

• Սուվերենություն. ՆԱՏՕ-ի խոսնակը հստակեցրել է, որ հանդիպման ընթացքում Ռյուտեն չի առաջարկել որևէ փոխզիջում ինքնիշխանության հարցում։

• Հանքանյութեր. Ռյուտեն նշել է, որ հանքանյութերի շահագործման հարցը Թրամփի հետ չի քննարկվել. դա թողնվել է ԱՄՆ-ի, Դանիայի և Գրենլանդիայի միջև բանակցություններին։

3. Դանիայի կարմիր գիծը. «Ինքնիշխանությունը սակարկելի չէ»

Դանիայի վարչապետ Մետե Ֆրեդերիկսենը ողջունել է լարվածության թուլացումը, բայց հստակ պայմաններ է դրել.

• Ոչ մի զիջում. «Մենք չենք կարող բանակցել մեր ինքնիշխանության շուրջ»։

• Համագործակցություն. Դանիան պատրաստ է քննարկել Արկտիկայի անվտանգությունը (ներառյալ «Ոսկե գմբեթը»), պայմանով, որ հարգվի իր տարածքային ամբողջականությունը։

• 

  Հայաստանը միանում է, Եվրոպան՝ բոյկոտում. Դավոսում ձևավորվում է նոր աշխարհակարգ

  Տեղեկացվածություն. Ֆրեդերիկսենը նշել է, որ կապի մեջ է եղել Ռյուտեի հետ և տեղյակ է, որ ինքնիշխանության հարցը Թրամփի հետ քննարկումներում չի շոշափվել։

4. Գերմանիայի աջակցությունը

Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը Դավոսում ողջունել է Թրամփի շրջադարձը։

• Տրանսատլանտյան կապ. Մերցը կոչ է արել եվրոպացիներին չշտապել «թաղել» գործընկերությունը ԱՄՆ-ի հետ։

• Անվտանգություն. Նա շեշտել է, որ Եվրոպան պետք է ավելին անի Արկտիկան Ռուսաստանից պաշտպանելու համար՝ պահպանելով ինքնիշխանության սկզբունքները։

Եզրակացություն

Թեև Թրամփը հրաժարվել է ուժային սպառնալիքներից և մաքսատուրքերից, նա իրավիճակը ներկայացնում է որպես իր հաղթանակ («ամբողջական հասանելիություն»)։ Եվրոպան և ՆԱՏՕ-ն, մյուս կողմից, սա ներկայացնում են որպես անվտանգային համագործակցություն՝ առանց տարածքային զիջումների։ ԵՄ առաջնորդները շարունակում են զգուշավոր լինել՝ վախենալով Թրամփի անկանխատեսելիությունից, ով Եվրոպայում գնալով ավելի շատ է ընկալվում որպես «խուլիգան» (bully), ում պետք է դիմակայել։