Թրամփի սակագներից մինչև չինական էքսպանսիա. 2025-ի տնտեսական իրականությունը

Հիմնական գաղափարը. 2025 թվականը պատմության մեջ կմնա որպես այն տարին, երբ աշխարհի երկու գերիշխող ուժերը՝ ԱՄՆ-ն և Չինաստանը, դուրս եկան վերահսկողությունից (went rogue): Հոդվածը ներկայիս իրավիճակը բնութագրում է ոչ թե որպես «G-Zero» (առանց առաջնորդի աշխարհ), այլ «G-Negative-Two», քանի որ այս երկու տերությունները ոչ թե գլոբալ բարիք են ստեղծում, այլ փոխադարձաբար ուժեղացնում են համաշխարհային տնտեսական վնասները՝ ԱՄՆ-ի ագրեսիվ պրոտեկցիոնիզմի և Չինաստանի վերածնվող մերկանտիլիզմի միջոցով։

Հոդվածի առանցքային կետերը

1. ԱՄՆ պրոտեկցիոնիզմը (Թրամփի մոլուցքը)

• Սակագնային պայթյուն. Թրամփի «Ազատագրման օրվա» սակագները ԱՄՆ-ը դարձրել են աշխարհի ամենապրոտեկցիոնիստական տնտեսություններից մեկը։ Միջին մաքսատուրքերը 2%-ից թռել են 17%-ի (ութ անգամ աճ):

• Անկանխատեսելիություն. Սակագները դարձել են նախագահի քմահաճույքների գործիք (օրինակ՝ Բրազիլիայի և Հնդկաստանի թիրախավորումը քաղաքական պատճառներով):

• 

  Ռասայական խտրականության դեմ պայքարը. Գլոբալ Հարավի դերը և արդի մարտահրավերները

  Իրավական անզորություն. Գերագույն դատարանը հրաժարվում է վիճարկել նախագահի լիազորությունները «ազգային անվտանգության» հարցերում, ինչը թույլ է տալիս Թրամփին շարունակել կամայական քաղաքականությունը։

2. Չինական մերկանտիլիզմը (Պատմական ԴՆԹ-ն)

• Պատմական զուգահեռ. Չինաստանի մոտեցումը հիշեցնում է 1793թ. Ցիանլուն կայսեր պատասխանը Բրիտանիային. «Մենք ամեն ինչ ունենք և կարիք չունենք ներմուծելու բարբարոսների ապրանքները»։

• Այսօրվա իրականությունը. Չինաստանը արտահանում է ամեն ինչ, բայց չի ցանկանում ներմուծել։ ԱՄՆ շուկաների փակվելու պատճառով չինական «մեքենան» իր ապրանքները ուղղում է դեպի այլ շուկաներ, հատկապես՝ Հարավարևելյան Ասիա։

• Արժույթի մանիպուլյացիա. Չինական յուանը (renminbi) թերագնահատված է մոտ 20%-ով, ինչը անարդար մրցակցային առավելություն է տալիս։

3. Հարված զարգացող երկրներին

ԱՄՆ-ի և Չինաստանի գործողությունները կործանարար են աղքատ երկրների համար.

• Արտահանման ճնշում. Չինաստանը ողողում է զարգացող երկրները ցածր ավելացված արժեքով ապրանքներով (տեքստիլ, կահույք), ինչը սպանում է տեղական արտադրությունը։ Նորմալ պայմաններում Չինաստանը, աշխատավարձերի բարձրացմանը զուգահեռ, պետք է զիջեր այդ ոլորտները ավելի աղքատ երկրներին, բայց դա տեղի չի ունենում։

• Պրոտեկցիոնիզմի շղթայական ռեակցիա. Զարգացող երկրները (օրինակ՝ Մեքսիկան) ստիպված են լինում պատասխան սակագներ սահմանել՝ պաշտպանվելու չինական էքսպանսիայից։

4. Զարգացման կասեցումը

• Զարգացող երկրների կենսամակարդակի մոտարկումը (convergence) արևմտյան չափանիշներին կանգ է առել։

• Ցածր ավելացված արժեքով արտադրությունը (զարգացման շարժիչը) խափանվում է։ Ամենաշատը տուժում են աշխարհի ամենաաղքատ մարդիկ։

Եզրակացություն

ԱՄՆ-ն և Չինաստանը ունեն ավելի շատ ընդհանրություններ, քան ընդունում են. երկուսն էլ «առևանգել են» գլոբալ տնտեսությունը և սահմանափակում են առևտրային հնարավորությունները մնացած աշխարհի համար։