Սակագներ, էներգիա, կախվածություն. Եվրոպայի մուտքը նոր դարաշրջան

ԵՄ-ԱՄՆ Առևտրային Համաձայնագիրը. Հանձնո՞ւմ, թե՞ Ռազմավարական Զիջում։

Վերջերս ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի կողմից Թրամփի շոտլանդական գոլֆի առողջարանում հայտարարված առևտրային համաձայնագիրը մեկնաբանվել է որպես Եվրոպական միության «հանձնում»՝ պաշտոնապես ամրագրելով նրա տնտեսական և գաղափարական կապիտուլյացիան։ Այս մասին գրում է հոդվածի հեղինակ Ալբերտո Ալեմաննոն project-syndicate-ում:

Գործարքի Հիմնական Մանրամասները և Դրանց Հետևանքները

• Սակագնային Ցնցում. Համաձայնագիրը նախատեսում է 15% սակագին ԵՄ արտահանման մեծ մասի համար դեպի Միացյալ Նահանգներ։ Սա ոչ միայն զգալի աճ է նախորդ 1.6% միջինից, այլև գերազանցում է այն 10% դրույքաչափը, որը, ըստ տեղեկությունների, Միացյալ Թագավորությունը կարողացել էր ստանալ Թրամփից մայիսին։ Չնայած այն ավելի ցածր է, քան Թրամփի սպառնացած 30% սակագինը, քննադատները պնդում են, որ սա ծանր տնտեսական հարված է եվրոպական արտահանողներին։ Օրինակ՝ Volkswagen-ն արդեն հայտնել է զգալի ֆինանսական կորուստների մասին՝ պայմանավորված այս նոր սակագներով։
• Էներգետիկ Կախվածության Փոփոխություն. ԵՄ-ն պարտավորվել է երեք տարվա ընթացքում գնել մոտ 750 միլիարդ դոլարի ամերիկյան էներգիա (ներառյալ նավթը, հեղուկացված բնական գազը և միջուկային վառելիքը)։ Սա դիտվում է իբրև ռեսուրսների շեղում եվրոպական զարգացումից և նորարարությունից, որը Ռուսաստանից կախվածությունը փոխարինում է ԱՄՆ-ից նոր կախվածությամբ։ Թեև նպատակն է նվազեցնել Ռուսաստանից էներգետիկ կախվածությունը, որոշ վերլուծաբաններ կասկածի տակ են դնում ԱՄՆ էներգիայի ներմուծման նման կտրուկ աճի իրատեսականությունը, քանի որ դա կպահանջեր ներկայիս մակարդակների քառապատկում։
• 

  Միլիարդավոր եվրոներ՝ հանուն Ուկրաինայի ապագայի. ԵՄ նոր ռազմավարությունը

  Ներդրումներ ԱՄՆ Տնտեսությունում. Համաձայնագիրը ներառում է ԵՄ-ի պարտավորությունը՝ ևս 600 միլիարդ դոլար ներդնել ԱՄՆ տնտեսությունում։ Կապիտալի այս արտահոսքը դիտվում է որպես Եվրոպայում ներքին ներդրումների ուղղակի խաթարում։ Զգալի մասը, ըստ տեղեկությունների, հատկացվելու է ռազմական տեխնիկայի գնումներին, ինչը, քննադատների կարծիքով, ստիպում է Եվրոպային սուբսիդավորել ամերիկյան պաշտպանական կապալառուներին՝ միաժամանակ խարխլելով սեփական արդյունաբերական բազան։

• Բազմակողմանիության Մոռացում. Քննադատները պնդում են, որ այս երկկողմ պայմաններին համաձայնվելով՝ ԵՄ-ն հեռացել է բազմակողմանիության սկզբունքներից, որոնք երկար ժամանակ առաջնորդել են համաշխարհային առևտուրը։ Սա, ըստ նրանց, օրինականացնում է երկկողմ հարկադրանքը՝ շրջանցելով Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) կանոնների վրա հիմնված համակարգը։
• Բաց Թողնված Հնարավորություններ. Չնայած լինելով ԱՄՆ-ի խոշորագույն տնտեսական գործընկերը՝ զգալի առևտրային ծավալներով և ծառայությունների դեֆիցիտով, ԵՄ-ն, ըստ որոշ կարծիքների, բանակցել է թույլ դիրքից։ Հնարավոր պատասխան միջոցները, ինչպիսիք են ամերիկյան տեխնոլոգիական հսկաների թվային հարկերը կամ նրա Հակադիմադրության գործիքի (ACI) օգտագործումը, ըստ տեղեկությունների, ամբողջությամբ չեն կիրառվել՝ անդամ պետությունների կողմից ներքին շահերին առաջնահերթություն տալու և Թրամփի վրեժխնդրությունից վախի պատճառով։
• Ռազմավարական Ինքնավարության Հարված. Գործարքը լայնորեն դիտվում է որպես ԵՄ-ի հայտարարված ռազմավարական ինքնավարության նպատակին հասնելու հետընթաց։ Պաշտպանական կարողությունները զարգացնելու և մատակարարման շղթաները դիվերսիֆիկացնելու փոխարեն, ԵՄ-ի աճող կախվածությունը ԱՄՆ-ից էներգիայի և ռազմական տեխնիկայի առումով ամրապնդում է կառուցվածքային անհավասարակշռությունը պաշտպանության, առևտրի և էներգետիկայի ոլորտներում՝ հանգեցնելով նրան, ինչ ոմանք նկարագրում են որպես Եվրոպայի «մշտական վասալություն»։
• Վարկունակության Անկում. Լայն տարածում գտած այն ընկալումը, որ Եվրոպան զիջեց առանց լուրջ դիմադրության, ակնկալվում է, որ կհրահրի հետագա մարտահրավերներ եվրոպական շահերին և կարող է երկարաժամկետ հեռանկարում վնասել ԵՄ-ի վարկունակությանը և ինքնավարությանը։

Թեև գործարքի կողմնակիցները կարող են պնդել, որ այն հաջողությամբ կանխեց լայնածավալ առևտրային պատերազմը և որոշակի կայունություն է ապահովում բիզնեսների համար, շատ քննադատներ պնդում են, որ այս օգուտները ձեռք են բերվում թանկ գնով՝ ի վերջո վտանգելով Եվրոպայի տնտեսական անկախությունը և աշխարհաքաղաքական դիրքը։

Այս համաձայնագիրը, թեև քաղաքական պարտավորություն է և դեռևս օրինականորեն պարտադիր, մանրամասն առևտրային պայմանագիր չէ, բայց ակնհայտորեն լուրջ բանավեճ է առաջացրել ԵՄ-ի ռազմավարական ուղղության և համաշխարհային ասպարեզում իր հավաքական ուժը դրսևորելու նրա կարողության մասին։

Ի՞նչ եք կարծում, արդյոք այս գործարքը Եվրոպայի համար ռազմավարական քայլ էր՝ խուսափելու ավելի մեծ կորուստներից, թե՞ անկախության կորուստ դեպի երկարատև կախվածություն։

Հիմնական տերմինների բառարան

• Սակագին (Tariff): Հարկ կամ տուրք, որը սահմանվում է ներմուծվող կամ արտահանվող ապրանքների վրա: Հոդվածում նշվում է 15% սակագին ԵՄ արտահանման համար դեպի ԱՄՆ:
• Էներգետիկ կախվածություն (Energy Dependence): Երկրի կամ միության կախվածությունը այլ երկրներից էներգակիրների (նավթ, գազ, միջուկային վառելիք) ներմուծումից: Հոդվածը քննարկում է ԵՄ-ի Ռուսաստանից կախվածությունը ԱՄՆ-ից կախվածությամբ փոխարինելու հարցը:
• Բազմակողմանիություն (Multilateralism): Միջազգային հարաբերություններում մի քանի երկրների միջև համագործակցության սկզբունք, որը հիմնված է ընդհանուր կանոնների և ինստիտուտների վրա, ինչպիսին է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ):
• Ռազմավարական ինքնավարություն (Strategic Autonomy): Երկրի կամ միության կարողությունը՝ ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու և գործելու իր շահերից ելնելով՝ առանց արտաքին ուժերի ավելորդ կախվածության կամ ազդեցության, հատկապես պաշտպանության, տնտեսության և արտաքին քաղաքականության ոլորտներում:
• Վասալություն (Vassalage): Պատմականորեն՝ հարաբերություն, որի դեպքում մեկ կողմը (վասալը) հավատարմություն կամ ծառայություն է մատուցում մյուս կողմին (տիրոջը)՝ փոխարենը ստանալով պաշտպանություն կամ այլ օգուտներ: Հոդվածում այն օգտագործվում է փոխաբերական իմաստով՝ նկարագրելու ԵՄ-ի աճող կախվածությունն ԱՄՆ-ից:
• Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն (ԱՀԿ) (World Trade Organization — WTO): Միջազգային կազմակերպություն, որը զբաղվում է ազգերի միջև առևտրի գլոբալ կանոններով։ Նրա հիմնական գործառույթն է ապահովել առևտրի սահուն, կանխատեսելի և ազատ հոսքը:
• Հակադիմադրության գործիք (ACI) (Anti-Coercion Instrument): ԵՄ-ի կողմից մշակված գործիք՝ պաշտպանվելու երրորդ երկրների կողմից իր առևտրային քաղաքականության վրա գործադրվող տնտեսական հարկադրանքից:
• Կապիտալի արտահոսք (Capital Outflow): Երկրից կամ տնտեսական միությունից դուրս հոսող միջոցներ, որոնք ներդրվում են այլ երկրների տնտեսություններում: Հոդվածում նշվում է ԵՄ-ից կապիտալի արտահոսքը դեպի ԱՄՆ տնտեսություն:
• Տնտեսական կապիտուլյացիա (Economic Capitulation): Տնտեսական առումով հանձնվելը կամ զիջելը մեկ այլ կողմի պահանջներին, հաճախ առանց էական հակադարձման կամ բանակցային լծակների օգտագործման:
• Թվային հարկեր (Digital Taxes): Հարկեր, որոնք կիրառվում են տեխնոլոգիական ընկերությունների թվային ծառայությունների կամ եկամուտների վրա, հատկապես այն դեպքերում, երբ այդ ընկերությունները զգալի շահույթ են ստանում երկրի տարածքում՝ առանց ֆիզիկական ներկայության: