ԱՄՆ-Իրան հակամարտությունը Հորմուզի նեղուցում. Նավթային ճգնաժամ և աշխարհաքաղաքական լարվածություն

Հիմնական խնդիրը ԱՄՆ-Իսրայել և Իրան պատերազմի 11-րդ օրը ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ դիտարկում է Հորմուզի նեղուցը «վերահսկողության տակ վերցնելու» հնարավորությունը՝ նավթի համաշխարհային մատակարարումներն ապահովելու համար։ Իրանն իր հերթին սպառնում է փակել նեղուցը և թիրախավորել ենթակառուցվածքները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել գլոբալ տնտեսական քաոս։

Հոդվածի առանցքային կետերը

• Նավթային շուկայի ցնցումները և ենթակառուցվածքների թիրախավորումը

  • Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (IRGC) բարձրաստիճան խորհրդականը հայտարարել է նեղուցի փակման մասին՝ սպառնալով հրկիզել ցանկացած անցնող նավ, խոցել նավթամուղները և հասցնել նավթի գինը մինչև 200 դոլարի:

  • Այս սպառնալիքների ֆոնին Brent տեսակի նավթի գինը կտրուկ աճել էր 30%-ով՝ հասնելով մինչև 119 դոլարի մեկ բարելի դիմաց, իսկ այժմ տատանվում է 93 դոլարի սահմաններում։

  • Տարածաշրջանում նավթագազային խոշորագույն ընկերությունները՝ քաթարական QatarEnergy-ն և սաուդյան Aramco-ն, բախվել են գործառնական խնդիրների և հրդեհների (ենթադրաբար իրանական ԱԹՍ-ների հարվածների պատճառով, ինչը սակայն Թեհրանը հերքում է):

• Թրամփի դիրքորոշումը և ԱՄՆ-ի սպառնալիքները

  • Թրամփը սպառնացել է «20 անգամ ավելի ուժգին» հարվածել Իրանին, եթե վերջինս փորձի արգելափակել նավթի մատակարարումները Հորմուզի նեղուցով:

  • 

    Գեոտնտեսության վերադարձը. Ինչպե՞ս են գերտերությունները զենքի վերածում գլոբալ առևտուրն ու ֆինանսները

    Նա կանխատեսում է, որ պատերազմը կտևի 4-5 շաբաթ, սակայն շեշտում է, որ ԱՄՆ ռազմական ուժերը կարող են շատ ավելի երկար պայքարել։

• Կարո՞ղ է ԱՄՆ-ն իրավաբանորեն «օկուպացնել» նեղուցը

  • Իրավական տեսանկյունից դա անհնար է։ Ըստ ՄԱԿ-ի Ծովային իրավունքի կոնվենցիայի (UNCLOS)՝ ԱՄՆ-ն իրավասություն չունի Հորմուզի նեղուցում, քանի որ այն գտնվում է Իրանի և Օմանի ինքնիշխան տարածքային ջրերում։ Առանց նրանց համաձայնության նման քայլը կդիտվի որպես ոտնձգություն:

  • Օկուպացիայի փոխարեն դիտարկվում է միջազգային ռազմածովային ուժերի (ԱՄՆ, Ֆրանսիա և այլ դաշնակիցներ) միջոցով առևտրային նավերի զուտ պաշտպանական ռազմական ուղեկցման (էսկորտ) տարբերակը:

• Իրանի ռազմավարությունը՝ «Առավելագույն քաոս»

  • Իրանի ղեկավարությունը բացառում է դիվանագիտության հնարավորությունն այս փուլում՝ մեղադրելով Թրամփին նախկին բանակցությունների ժամանակ խաբեության և հարվածելու մեջ:

  • Փորձագետների կարծիքով՝ Իրանի նոր մարտավարությունն է վնասել Ծոցի երկրների լայնամասշտաբ ենթակառուցվածքները և ապակայունացնել գլոբալ շուկաները։ Նպատակն է այնքան բարձրացնել պատերազմի տնտեսական գինը, որ ԱՄՆ-ն ի վերջո հրաժարվի հակամարտությունից և գնա հրադադարի:

• Ի՞նչ սպասել ապագայում

  • Եթե նավթի գները շարունակեն աճել, և համաշխարհային շուկան տուժի, Ծոցի երկրները կարող են պահանջել ԱՄՆ-ից նվազեցնել լարվածությունը:

  • Նոյեմբերին կայանալիք ԱՄՆ միջանկյալ ընտրություններին ընդառաջ՝ Թրամփի վարչակազմի վրա ներքին քաղաքական և տնտեսական ճնշումը նույնպես կարող է մեծանալ՝ ստիպելով վերանայել Իրանի դեմ պատերազմական մոտեցումները: