ԱՄՆ-Իրան բանակցությունների նոր շրջանակը. Միջնորդները առաջարկում են «զրոյական հարստացում» և հրթիռային սահմանափակումներ

Հիմնական իրադարձությունը. Կատարի, Թուրքիայի և Եգիպտոսի միջնորդները Իրանին և ԱՄՆ-ին են ներկայացրել բանակցությունների առանցքային սկզբունքների շրջանակը։ Հանդիպումը, որին կմասնակցեն ԱՄՆ հատուկ բանագնաց Սթիվ Ուիտկոֆը և Իրանի ԱԳ նախարար Աբբաս Արաղչին, նախատեսված է այս ուրբաթ օրը՝ Օմանում (նախապես պլանավորված Թուրքիայի փոխարեն)։

Հոդվածի առանցքային կետերը

1. Առաջարկվող համաձայնագրի պայմանները

Միջնորդների ներկայացրած փաստաթուղթը ներառում է հետևյալ խիստ պայմանները.

• Միջուկային սահմանափակումներ.

  • Իրանը պարտավորվում է 3 տարի շարունակ իրականացնել ուրանի զրոյական հարստացում։

  • Դրանից հետո հարստացումը չպետք է գերազանցի 1.5%-ը։

  • Առկա բարձր հարստացված ուրանի պաշարները (ներառյալ 440 կգ 60%-անոց ուրանը) պետք է տեղափոխվեն երրորդ երկիր։

• Հրթիռներ և պրոքսի ուժեր.

  • Իրանը պետք է դադարեցնի զենքի և տեխնոլոգիաների փոխանցումը տարածաշրջանային ոչ պետական դաշնակիցներին։

  • Պարտավորություն՝ առաջինը չկիրառել բալիստիկ հրթիռներ (սա զիջում է ԱՄՆ-ի նախնական պահանջին՝ կրճատել հրթիռների քանակը)։

• 

  Թրամփի և Մոդիի «առևտրային գործարքը». Խոստումներ, հակասություններ և քաղաքական աղմուկ

  Չհարձակման պակտ. Առաջարկվում է ստորագրել «չհարձակման համաձայնագիր» Թեհրանի և Վաշինգտոնի միջև։

2. Քաղաքական և ռազմական կոնտեքստը

Բանակցությունները տեղի են ունենում Իրանի համար ծայրահեղ լարված իրավիճակում.

• Ռազմական սպառնալիք. ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հրամանով Արաբական ծովում կուտակվել են ավիակիրներ, կործանիչներ և ռազմանավեր՝ ստեղծելով հարձակման իրական վտանգ։

• Ներքին ճնշում. Իրանում դեկտեմբեր-հունվար ամիսներին տեղի են ունեցել զանգվածային բողոքի ցույցեր, որոնք իշխանությունները դաժանորեն ճնշել են։

• Իսրայելի գործոնը. ԱՄՆ բանագնացը բանակցություններից առաջ հանդիպել է Բենիամին Նեթանյահուի հետ։

3. Կողմերի դիրքորոշումները

• ԱՄՆ. Պահանջում է համապարփակ գործարք, որը կներառի միջուկային ծրագիրը, հրթիռները և տարածաշրջանային խմբավորումներին աջակցությունը։

• Իրան. Պաշտոնապես հայտարարում է, որ քննարկելու է «բացառապես» միջուկային ծրագիրը և պատժամիջոցների վերացումը՝ մերժելով հրթիռային և տարածաշրջանային հարցերի քննարկումը։

4. Լարվածության նախապատմությունը

Հարաբերությունները սրվել են նախորդ տարվա 12-օրյա պատերազմից հետո, երբ ԱՄՆ-ը ռմբակոծեց Իրանի միջուկային օբյեկտները, իսկ Իրանը հարվածեց Կատարում գտնվող ամերիկյան բազային։ Վերջին օրերին ևս գրանցվել են միջադեպեր (իրանական դրոնի խոցում, առևտրային նավի անհանգստացում Հորմուզի նեղուցում)։

Եզրակացություն

Սա դիվանագիտության վերջին հնարավորությունն է («slim window»)՝ կանխելու նոր պատերազմը։ ԱՄՆ-ը բանակցում է ուժի դիրքերից, մինչդեռ Իրանը, չնայած ծանր վիճակին, փորձում է պահպանել դիմադրողական տոնը։ Առաջարկվող պայմանները (հատկապես զրոյական հարստացումը) չափազանց խիստ են Իրանի համար, և պարզ չէ՝ արդյոք Գերագույն առաջնորդ Խամենեին կգնա նման զիջումների։