AI-ի «ծարավը». Տեխնոլոգիական բումի թաքնված վտանգները հանրային առողջության համար

Հիմնական գաղափարը. Արհեստական բանականությունը (AI) հաճախ դիտարկվում է որպես տնտեսական «փուչիկ», սակայն այն նաև լուրջ սպառնալիք է հանրային առողջության համար։ AI տվյալների կենտրոնների (data centers) կողմից մաքուր ջրի հսկայական սպառումը կարող է հանգեցնել ջրի սակավության, սանիտարական վիճակի վատթարացման և հիվանդությունների տարածման, հատկապես խոցելի համայնքներում։

Հոդվածի առանցքային կետերը

1. Էներգիայի և ջրի հսկայական սպառումը

Գեներատիվ AI-ն (օրինակ՝ ChatGPT) և խոշոր ընկերությունների (Google, Apple, Microsoft) կողմից AI-ի ինտեգրումը պահանջում են հսկայական ռեսուրսներ։

• Էներգիա. AI-ով աշխատող մեկ որոնումը Google-ում ծախսում է մոտ 30 անգամ ավելի շատ էներգիա, քան ստանդարտ որոնումը։

• Ջերմություն. Գրաֆիկական պրոցեսորները (GPU), որոնք կատարում են AI-ի հաշվարկները, արտադրում են մեծ քանակությամբ ջերմություն։ Մեկ չիպը կարող է օգտագործել մինչև 700 վտ էներգիա (երեք չիպը հավասար է մեկ էլեկտրական վառարանի):

• 

  Չինաստանը՝ որպես գլոբալ կարգի պաշտպան. Պեկինը քննադատում է Թրամփի «ջունգլիների օրենքը»

  Հովացում. Չիպերը հովացնելու համար օգտագործվում են հազարավոր գալոն մաքուր ջուր։ Կանխատեսվում է, որ մինչև 2027թ. AI-ի պատճառով ջրի համաշխարհային սպառումը կաճի 1.1 միլիարդից մինչև 6.6 միլիարդ խորանարդ մետրի։

2. Ջրի սակավությունը և հիվանդությունները

Տվյալների կենտրոնները հաճախ կառուցվում են այնպիսի վայրերում, որտեղ ջրի պակաս արդեն կա (Microsoft-ի ջրառի 41%-ը և Google-ի 15%-ը կատարվում են «ջրային սթրեսի» ենթարկված գոտիներից):

• Հիգիենայի անկում. Ջրի պակասը ստիպում է բնակիչներին ջուրը խնայել հիգիենայի հաշվին (ձեռքերը, սնունդը լվանալը), ինչը նպաստում է խոլերայի և փորլուծային հիվանդությունների տարածմանը։

• Խոցելի խմբեր. Հիվանդությունների հիմնական բեռը կրում են երեխաները։ Փորլուծային հիվանդությունների գլոբալ բեռի 84%-ը բաժին է ընկնում մինչև 5 տարեկան երեխաներին։

3. Աղտոտվածություն և բնապահպանական արդարություն

Բացի ջրի սպառումից, առկա է նաև ջրի որակի վատթարացման խնդիրը։

• Օրինակներ. ԱՄՆ-ի Ջորջիա նահանգում (Newton County) բնակիչները բողոքում են ծորակի գունափոխված և նստվածքով ջրից՝ կապելով դա Meta-ի տվյալների կենտրոնի հետ։

• Սոցիալական անարդարություն. Տուժող համայնքներում հաճախ գերակշռում են սևամորթ և աֆրոամերիկացի բնակիչները։

• Աֆրիկա. Նիգերիայում, Եգիպտոսում և Հարավային Աֆրիկայում նախատեսվող կենտրոնները մտահոգություն են առաջացնում՝ կապված թույլ կարգավորումների և տեղական համայնքների պաշտպանվածության հետ։

4. «Ջրային դրական» խոստումները և իրականությունը

Շատ ընկերություններ խոստանում են դառնալ «ջրային դրական» (water positive), այսինքն՝ վերադարձնել ավելի շատ ջուր, քան օգտագործում են։

• Խնդիրը. Նույնիսկ եթե նրանք վերականգնում են ջուրը, դա հաճախ չի արվում այն նույն համայնքում, որտեղից ջուրը վերցվել է։ Հարուստ շրջաններին օգուտ տալը չի փրկում ջրազրկված տեղական համայնքներին։

• Մատակարարման շղթա. Ջուրն անհրաժեշտ է ոչ միայն հովացման, այլև էլեկտրաէներգիայի արտադրության և չիպերի կառուցման համար, ինչը խնդիրը դարձնում է ավելի գլոբալ։

Եզրակացություն

Կառավարությունները պետք է հրատապ քայլեր ձեռնարկեն՝ AI-ի ընդլայնմանը զուգահեռ կարգավորելու ջրի օգտագործումը։ Պահանջվում է թափանցիկություն կորպորատիվ հաշվետվություններում և մարդկային բարեկեցության գերադասում՝ կարճաժամկետ տեխնոլոգիական աճի նկատմամբ։ Առողջ բնակչությունը տնտեսական զարգացման հիմքն է, իսկ անվերահսկելի նորարարությունը կարող է հանգեցնել բնապահպանական աղետի։