Իրանի կողմից Հորմուզի նեղուցի շրջափակումը և «տուրքերի» համակարգը

Հիմնական գաղափարը Ի պատասխան ԱՄՆ-Իսրայել պատերազմի՝ Իրանը փաստացի արգելափակել է Հորմուզի նեղուցը, որով անցնում է համաշխարհային նավթի և գազի 20%-ը: Սա հանգեցրել է էներգետիկ լուրջ ճգնաժամի և նավթի գների կտրուկ աճի: Որպես պատերազմն ավարտելու պայման՝ Իրանը պահանջում է նեղուցի նկատմամբ իր գերիշխանության միջազգային ճանաչում և սկսել է «տուրքեր» գանձել (մինչև 2 մլն դոլար) նավերի անվտանգ անցման համար:

Հոդվածի առանցքային կետերը

• Ճգնաժամի մասշտաբը. Փետրվարի 28-ին սկսված պատերազմից հետո նավթի գներն աճել են 40%-ով (հատելով 100 դոլարի շեմը)։ Նեղուցի մոտ մոտ 2000 նավ սպասում է անցման հերթի:

• 

  ԱՄՆ-ի զորքերի տեղակայումը և Իրանի դեմ հնարավոր սցենարները

  Նոր օրենսդրություն և ԻՀՊԿ-ի համակարգը. Իրանի խորհրդարանը պատրաստում է օրենք, որն օրինականացնում է նեղուցով անցնող նավերից տուրքերի գանձումը՝ անվտանգության ապահովման դիմաց։ Սակայն Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ) արդեն ներդրել է նախնական ստուգման և տուրքերի գանձման ստվերային համակարգ։

• Ինչպե՞ս է աշխատում համակարգը. Նավատերերը միջնորդների միջոցով ԻՀՊԿ-ին են տրամադրում նավի և բեռի ամբողջական տվյալները: Հաստատվելու և վճարելու դեպքում (օրինակ՝ չինական յուանով) նավը ստանում է թույլտվության կոդ և իրանական նավակների ուղեկցությամբ անցնում նեղուցով (հաճախ՝ անջատված տեղորոշման (AIS) համակարգերով):

• Ովքե՞ր են անցնում. Իրանը թույլ է տալիս անցնել միայն իրեն «բարեկամ» կամ ոչ թշնամական երկրների (Մալայզիա, Չինաստան, Եգիպտոս, Հարավային Կորեա, Հնդկաստան) նավերին: Հնդկաստանը պնդում է, որ ոչ մի վճարում չի կատարել, սակայն փորձագետները նշում են, որ կոմերցիոն շահերը ստիպում են ընկերություններին ենթարկվել այս կանոններին։

• Իրավական ասպեկտները. Ըստ ՄԱԿ-ի Ծովային իրավունքի կոնվենցիայի (UNCLOS)՝ նավերն ունեն տարանցիկ և խաղաղ անցման իրավունք: Սակայն Իրանը չի վավերացրել այս կոնվենցիան: Թեև Իրանի իրավասությունը տարածվում է միայն ափից 12 ծովային մղոն հեռավորության վրա, նեղուցն այնքան նեղ է (21 մղոն), որ չեզոք ջրեր չկան, և Իրանը սպառնում է խոցել ցանկացած նավ անգամ Օմանի ջրերում, եթե այն չունի թույլտվություն: Ծովային իրավունքի փորձագետները սա համարում են ոչ թե ինքնապաշտպանություն, այլ «անօրինական տնտեսական պատերազմ»: