1934 թվականի դասերը. Ինչու՞ է ավտորիտարիզմի «սողացող» վտանգը սպառնում ժամանակակից աշխարհին

Հոդվածը վերլուծում է դեմոկրատիայի փխրունությունը և ավտորիտարիզմի աստիճանական վերելքը՝ զուգահեռներ անցկացնելով 1930-ականների նացիստական Գերմանիայի և այսօրվա աշխարհի միջև։

1. Պատմական զուգահեռ. «Gleichschaltung»-ի էությունը

1934 թվականին լրագրող Հարոլդ Քալենդերը New York Times-ում զգուշացրեց նացիստական Գերմանիայում տարածվող «Gleichschaltung» երևույթի մասին։ Բառացիորեն այն նշանակում է «համակարգում», բայց իրականում դա գերմանական հասարակության համակարգված նացիֆիկացումն էր։ Քալենդերը այն նկարագրեց որպես «սագաքայլի սկզբունքի կիրառում մտավոր, բարոյական և ֆիզիկական առումով»՝ նմանեցնելով ֆրանսիական mettre au pas («շարքի բերել») արտահայտությանը։

Այս գործընթացը ներառում էր.

• Տարածաշրջանային ինքնավարության վերացում. Գերմանական երկրամասերը (Länder) զրկվեցին ինքնիշխանությունից։

• Ընդդիմության լռեցում. Քննադատությունը և այլախոհությունը ճնշվեցին։

• 

  Ինքնություն և ժողովրդավարություն. Ինչպե՞ս կառուցել ներառական ազգայնականություն

  Մտավոր և մշակութային ոլորտների վերահսկողություն. Համալսարանները, հետազոտական կենտրոնները և մշակութային հաստատությունները ենթարկվեցին գաղափարական միատեսակության։ Նույնիսկ գիտությունը փորձեցին «նացիֆիկացնել» (օրինակ՝ ստեղծելով «արիական մաթեմատիկա»):

2. Ժամանակակից վտանգները. Դեմոկրատիայի սողացող էրոզիան

Հոդվածը պնդում է, որ դեմոկրատիայի փլուզումը հաճախ տեղի է ունենում ոչ թե հեղաշրջումների կամ պատերազմների միջոցով, այլ աստիճանական և աննկատ քայլերով։

• Օրինակներ. Վիկտոր Օրբանը (Հունգարիա) և Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը (Թուրքիա) իշխանության եկան ժողովրդավարական ընտրություններով, բայց հետո սկսեցին քայքայել սահմանադրական սահմանափակումները։ Այս միտումը նկատելի է անգամ ԱՄՆ-ում և Հնդկաստանում։

• Մեխանիզմը. Ավտորիտարիզմը սկսվում է փոքր, անհատական գործողություններից, որոնք սոցիալական ճնշման տակ վերածվում են համընդհանուր հնազանդության՝ թույլ տալով ղեկավարներին գործել անպատիժ (ինչպես նշում է հեղինակն իր «Հավատքի հանրապետություն» գրքում)։

3. Անհավասարության դերը

Դեմոկրատական ինստիտուտների թուլացումը սրվում է աճող անհավասարությամբ։

• G20-ի զեկույցը ցույց է տալիս, որ ամենաանհավասար երկրներում դեմոկրատական էրոզիայի հավանականությունը յոթ անգամ ավելի մեծ է։

• Սոցիալական մեդիայի դարաշրջանում եկամուտների անհավասարությունը վերածվում է ձայնի անհավասարության, քանի որ գերհարուստները գնում են մեդիա հարթակներ՝ վերահսկելու հանրային դիսկուրսը։

Եզրակացություն

Ավտորիտարիզմին դիմակայելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել անցյալի դասերը, հատկապես Վայմարյան Հանրապետության փլուզումը։ Մենք պետք է հասկանանք, թե ինչպես են փոքր, ամենօրյա որոշումները հանգեցնում խոշոր քաղաքական տեղաշարժերի։ Միայն հասկանալով «Gleichschaltung»-ի մեխանիզմները՝ մենք կարող ենք ստեղծել պաշտպանական մեխանիզմներ՝ կանխելու մեր հասարակությունների սահումը դեպի տոտալիտար անդունդ։