Աշխարհի էներգետիկ հեռանկարները․ միտումներ, մարտահրավերներ և ԱԲ-ի ազդեցությունը

Էներգետիկայի համաշխարհային շուկան բավական բարդ է և անընդհատ փոփոխվող, սակայն կարող ենք առանձնացնել մի քանի հիմնական միտումներ, որոնք արտացոլված են վերջին ամենակարևոր վերլուծություններում։ Ամենաարդիական և համապարփակ տեղեկատվությունը տրամադրում են այնպիսի հեղինակավոր կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը (IEA) և ՄԱԿ-ի հարակից կառույցները։

Ահա հիմնական վերլուծությունը, որը հիմնված է IEA-ի վերջին հրապարակումների վրա․

Էներգետիկ շուկայի հիմնական միտումները (2025 թ․-ի սեպտեմբեր)

Համաշխարհային էներգետիկ համակարգը գտնվում է բարդ և հակասական փոփոխությունների փուլում, որտեղ մի կողմից աճում է մաքուր էներգիայի մասնաբաժինը, մյուս կողմից՝ բարձր է մնում ավանդական հանածո վառելիքի պահանջարկը։

1. Էներգիայի պահանջարկի աճ և մաքուր էներգիայի դերը

• Ընդհանուր պահանջարկի աճ. Էներգիայի համաշխարհային պահանջարկը շարունակում է աճել, հատկապես զարգացող երկրներում (ինչպիսին Չինաստանն ու Հնդկաստանն են), որտեղ արդյունաբերությունը և կենսամակարդակը բարելավվում են։
• «Կանաչ» էներգիայի հեղափոխությունը. Արևային և քամու էներգիայի ոլորտում ներդրումները ռեկորդային են։ 2024 թվականին արևային էներգիայի տեղադրումները գերազանցել են բոլոր այլ էներգիայի աղբյուրների (ներառյալ հանածո վառելիքի) տեղադրումները միասին վերցրած։ 2023-ին առաջին անգամ մաքուր էներգիայի աղբյուրները (վերականգնվող և ատոմային) ապահովել են համաշխարհային էլեկտրաէներգիայի 40%-ը։

2. Հանածո վառելիքի դիրքերը

• Պահանջարկի կայունություն. Չնայած վերականգնվող էներգիայի աճին, բնական գազի, նավթի և ածուխի պահանջարկը չի նվազում։ Դա պայմանավորված է հատկապես զարգացող երկրների արդյունաբերական կարիքներով և էներգիայի սպառման ընդհանուր աճով։
• 

  Արհեստական բանականություն. Մարդկանց համար, ոչ թե որպես մարդ

  Գազի շուկայի փոփոխությունները. Ռուսաստան-Ուկրաինա պատերազմից հետո Եվրոպան դիվերսիֆիկացրել է իր էներգետիկ աղբյուրները՝ մեծացնելով հեղուկացված բնական գազի (LNG) ներկրումը։ Սա փոխել է գազի համաշխարհային առևտրի ուղղությունները և ավելացրել մրցակցությունը գազի համար Ասիայի երկրների հետ։

3. Նոր մարտահրավերներ և զարգացումներ

• Արհեստական բանականության (ԱԲ) ազդեցությունը. ԱԲ-ի զարգացումը և դրա համար անհրաժեշտ տվյալների կենտրոնների (data centers) կտրուկ աճը հանգեցնում են էլեկտրաէներգիայի հսկայական պահանջարկի։ Վերլուծաբանները կանխատեսում են, որ մինչև 2030 թվականը տվյալների կենտրոնները կարող են ապահովել էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի մոտ 10%-ը։
• Էներգիայի անվտանգություն. Աշխարհաքաղաքական լարվածությունը, հատկապես Բալկաններում և Մերձավոր Արևելքում, շարունակում է մտահոգություններ առաջացնել էներգակիրների մատակարարման շղթաների անվտանգության վերաբերյալ։ Սա խթանում է երկրներին՝ զարգացնելու իրենց սեփական էներգետիկ աղբյուրները։
• Կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունը. Ռեկորդային բարձր ջերմաստիճանները մեծացրել են էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը սառեցման համակարգերի համար, ինչը, իր հերթին, մեծացրել է հանածո վառելիքի այրումից արտանետումները։

Հիմնական եզրակացություն

Վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ էներգետիկ անցումը դեպի մաքուր էներգիա տեղի է ունենում, սակայն այն բավական դանդաղ է, որպեսզի կտրուկ նվազեցնի հանածո վառելիքի սպառումը։ Աշխարհը գտնվում է «էներգիայի ավելացման» փուլում, այլ ոչ թե «մաքուր անցման», որտեղ աճող պահանջարկը բավարարվում է ինչպես վերականգնվող, այնպես էլ ավանդական աղբյուրների հաշվին։ Այս ամենին գումարվում են նոր մարտահրավերները, ինչպիսիք են ԱԲ-ի էներգիայի պահանջարկը, որոնք էլ ավելի են բարդացնում իրավիճակը։