Պատերազմի հանցագործություններ, թե՞ ցեղասպանություն. Ինչո՞ւ է Իսրայել-Համաս հակամարտության քննարկումը բարդանում

Հոդվածի հեղինակ Կոնստանտի Գեբերտը քննադատում է Միջազգային ցեղասպանագետների ասոցիացիայի (IAGS) բանաձևը, որով Իսրայելի գործողությունները Գազայում որակվել են որպես ցեղասպանություն։ Հոդվածը պնդում է, որ այս եզրակացությունը հիմնված չէ ցեղասպանության միջազգային իրավական սահմանման վրա և անտեսում է փաստական տվյալներ։

Ցեղասպանության Սահմանումը և Դատական Միջավայրը

• Իրավական Սահմանում. ՄԱԿ-ի Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և դրա համար պատժելու մասին կոնվենցիան սահմանում է ցեղասպանությունը որպես «գործողություններ, որոնք կատարվել են՝ ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն ոչնչացնելու մտադրությամբ, ազգային, էթնիկական, ռասայական կամ կրոնական խումբը»։
• 

  Քաղաքական դիլեմա. Ինչպե՞ս է հանրային կարծիքի փոփոխությունը ազդում ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության վրա

  «Ոչնչացնելու Մտադրություն» (Intent to Destroy). Հոդվածը շեշտում է, որ այս մտադրությունը ցեղասպանությունը տարբերում է այլ հանցագործություններից, ինչպիսիք են ռազմական հանցագործությունները։ Այն շատ դժվար է ապացուցել դատարանում։ Միջազգային դատարանը (ICJ) որոշել է, որ ցեղասպանական մտադրությունը պետք է լինի «միակ եզրակացությունը, որը կարող է ողջամտորեն բխել դիտարկվող գործողություններից»։

IAGS-ի Բանաձևի Քննադատությունը

Հոդվածը ներկայացնում է IAGS-ի բանաձևի մի քանի թերություններ.

• Մտադրության Բացակայություն. Բանաձևը չի բերում փաստարկներ Իսրայելի կողմից «ոչնչացնելու մտադրության» մասին, այլ պարզապես վկայակոչում է այլ կազմակերպությունների կարծիքները։
• Հարցականի տակ դրվող Գործընթաց. Ասոցիացիայի խորհրդատվական խորհրդի անդամ Սառա Բրաունի խոսքերով՝ տեքստի շուրջ ներքին քննարկում չի եղել, և քվեարկությանը մասնակցել է միայն անդամների 28%-ը։ Բացի այդ, IAGS-ի անդամակցությունը չի պահանջում ակադեմիական որակավորումներ, ուստի անդամների մասնագիտական որակները անհայտ են։
• Փաստերի Խեղաթյուրում. Բանաձևը, ըստ հոդվածի, պարունակում է ապացուցելի կեղծ պնդումներ, ինչպիսին է այն, թե իբր Միջազգային դատարանը որոշել է, որ «հավանական է, որ Իսրայելը ցեղասպանություն է իրականացնում»։ Հոդվածում նշվում է, որ Միջազգային դատարանի նախագահ Ջոան Դոնոգյուն հերքել է այդ պնդումը։ Դատարանը միայն որոշել է, որ Հարավային Աֆրիկան իրավունք ունի գործ հարուցելու։

Հնարավոր Հետևանքներ

Հոդվածը զգուշացնում է ցեղասպանության սահմանման փոփոխման վտանգների մասին, եթե IAGS-ի բանաձևը ընդունվի որպես ակադեմիական համաձայնություն.

• Սահմանման Ողջամտության Կորուստ. Եթե ցեղասպանությունը վերասահմանվի Գազայի պարագայում կիրառելի լինելու համար, դա կարող է հանգեցնել նրան, որ ցանկացած պատերազմ՝ զգալի քաղաքացիական զոհերով, կարող է համարվել ցեղասպանություն։

• Ճանաչված Ցեղասպանությունների Հատուկ Բնույթի Կորուստ. Հայոց ցեղասպանությունը, Հոլոքոստը և Ռուանդայի ցեղասպանությունը կարող են կորցնել իրենց յուրահատկությունը՝ դառնալով «միայն ևս մեկ ոճրագործություն՝ շատերի շարքում»։

  Հիմնական տերմինների բառարան

  • Ցեղասպանություն (Genocide): ՄԱԿ-ի Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և դրա համար պատժելու մասին կոնվենցիայով սահմանված հանցագործություն, որը նշանակում է գործողություններ՝ ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն ոչնչացնելու մտադրությամբ, ազգային, էթնիկական, ռասայական կամ կրոնական խումբը։
  • «Ոչնչացնելու Մտադրություն» (Intent to Destroy): Ցեղասպանության իրավական սահմանման առանցքային տարրը, որն արտացոլում է հանցագործության հոգեբանական բաղադրիչը: Այն պետք է լինի «միակ եզրակացությունը, որը կարող է ողջամտորեն բխել դիտարկվող գործողություններից» (Միջազգային դատարանի որոշում):
  • Միջազգային Ցեղասպանագետների Ասոցիացիա (IAGS — International Association of Genocide Scholars): Կազմակերպություն, որը զբաղվում է ցեղասպանության ուսումնասիրությամբ: Հոդվածը քննադատում է նրա բանաձևը՝ Իսրայելի գործողությունները Գազայում ցեղասպանություն որակելու համար:
  • Միջազգային Դատարան (ICJ — International Court of Justice): ՄԱԿ-ի հիմնական դատական մարմինը, որը լուծում է պետությունների միջև վեճերը և տրամադրում խորհրդատվական կարծիքներ իրավական հարցերի վերաբերյալ: Հոդվածում նշվում է ICJ-ի նախագահի կողմից սխալ պնդումների հերքումը:
  • ՄԱԿ-ի Ցեղասպանության կոնվենցիա (UN Genocide Convention): 1948 թվականին ընդունված միջազգային պայմանագիր, որը սահմանում է ցեղասպանության հանցագործությունը և պարտավորեցնում անդամ պետություններին կանխել և պատժել այն:
  • Պատերազմի հանցագործություններ (War Crimes): Միջազգային մարդասիրական իրավունքի լուրջ խախտումներ, որոնք կատարվել են միջազգային կամ ոչ միջազգային զինված հակամարտությունների ժամանակ։ Դրանք տարբերվում են ցեղասպանությունից «ոչնչացնելու մտադրության» բացակայությամբ:
  • Հայոց ցեղասպանություն (Armenian Genocide): Օսմանյան կայսրության կողմից 1915-1923 թվականներին իրականացված հայ բնակչության համակարգված ոչնչացումը, որը լայնորեն ճանաչված է որպես ցեղասպանություն:
  • Հոլոքոստ (Holocaust): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիստական Գերմանիայի և նրա դաշնակիցների կողմից մոտ վեց միլիոն հրեաների համակարգված ոչնչացումը:
  • Ռուանդայի ցեղասպանություն (Rwandan Genocide): 1994 թվականին Ռուանդայում հուտու ազգության կառավարողների կողմից իրականացված տուտսի փոքրամասնության զանգվածային սպանությունները: