Ֆոնդային շուկայի «փուչիկը». Թրամփի քաղաքականության և աշխարհաքաղաքական անկայունության արտացոլումը

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին, երբ արդեն ակնհայտ էր, որ աշխարհաքաղաքական կարգը փլուզվում է, ֆոնդային շուկան շարունակում էր կենսունակ մնալ։ Կան բոլոր հիմքերը կարծելու, որ ԱՄՆ ֆոնդային շուկայի ներկայիս բարձր գնահատականները, չնայած ակնհայտ աշխարհաքաղաքական և տնտեսական ռիսկերին, խոցելի են տրամադրությունների հանկարծակի փոփոխության նկատմամբ։ Այս մասին գրում է հոդվածի հեղինակ Դեզմոնդ Լաքմանը project-syndicate-ում:

Հիմնական կետեր

• Իռացիոնալ բորսայական աճ. Հոդվածի հիմնական միտքը այն է, որ ԱՄՆ-ի ֆոնդային շուկան բարձր է գնահատվում՝ չնայած աշխարհում աճող անկայունությանը և նախագահ Թրամփի վարչակազմի քաղաքականությանը։ Հեղինակը այս իրավիճակը համեմատում է «dot-com» փուչիկի փլուզումից առաջ եղած վիճակի հետ։
• Աճող աշխարհաքաղաքական ռիսկեր. Հոդվածում նշվում են համաշխարհային բազմաթիվ ճգնաժամեր՝ Եվրոպայում ընթացող պատերազմը, Մերձավոր Արևելքի անկայունությունը և Չինաստանի հետ հարաբերությունների լարվածությունը, որոնք կարող են վտանգել թայվանական կիսահաղորդիչների մատակարարումը։
• Թրամփի տնտեսական քաղաքականության ռիսկերը. Հոդվածը մանրամասնում է այն վտանգները, որոնք բխում են Թրամփի քաղաքականությունից.
  • Բարձր մաքսատուրքեր. Դրանք նվազեցնում են ԱՄՆ տնտեսության մրցունակությունը։
  • 

    Նոր համաշխարհային տնտեսական կարգ. մարտահրավերներ և հնարավորություններ զարգացող երկրների համար

    Զանգվածային արտաքսումներ. Դա կխոչընդոտի ներքին արտադրությանը և կբարձրացնի ծախսերը, հատկապես գյուղատնտեսության և շինարարության ոլորտում։

  • Պետական պարտքի աճ. Թրամփի «Մեկ մեծ գեղեցիկ օրինագիծը» (One Big Beautiful Bill) կավելացնի բյուջեի դեֆիցիտը մի քանի տրիլիոն դոլարով, ինչը հանգեցրել է պետական պարտքի աննախադեպ աճի։
• Անվստահություն ԱՄՆ-ի նկատմամբ. Հեղինակը ընդգծում է, որ ԱՄՆ տնտեսությունը մեծապես կախված է արտասահմանցի ներդրողներից, որոնք ֆինանսավորում են երկրի պարտքը։ Սակայն Թրամփի վարչակազմը՝ իր քաղաքականությամբ (օրինակ՝ տոկոսադրույքների կտրուկ իջեցման ճնշումը, արտասահմանցի ներդրողների նկատմամբ հարկեր սահմանելու առաջարկը), անվստահություն է առաջացնում նրանց մոտ։

• Շուկաների արձագանքը. Անվստահության նշաններն արդեն տեսանելի են. դոլարի արժեքը նվազել է, գանձապետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունն աճել է, իսկ ոսկու գինը՝ բարձրացել։ Սակայն ֆոնդային շուկան շարունակում է աճել՝ հակառակ բոլոր տնտեսական և աշխարհաքաղաքական ռիսկերին, ինչը հեղինակը բնորոշում է որպես «մարդկանց խելագարություն»։

  Հիմնական տերմինների բառարան

  • Ֆոնդային շուկայի «փուչիկ» (Stock Market Bubble) – Իրավիճակ, երբ ֆոնդային շուկայի ակտիվների գները անկայուն կերպով աճում են՝ հիմնական արժեքից շատ ավելի բարձր, հաճախ պայմանավորված շահարկումներով կամ իռացիոնալ էյֆորիայով։ Այն սովորաբար ավարտվում է կտրուկ անկմամբ։
  • Dot-com փուչիկ (Dot-com Bubble) – Ֆինանսական փուչիկ 1990-ականների վերջին, որը պայմանավորված էր ինտերնետային ընկերությունների բաժնետոմսերի արագ աճով և դրան հաջորդած կտրուկ անկմամբ 2000-2001 թվականներին։
  • Աշխարհաքաղաքական անկայունություն (Geopolitical Instability) – Միջազգային հարաբերությունների լարված կամ անկայուն վիճակ, որը ներառում է հակամարտություններ, քաղաքական ռիսկեր և տնտեսական անորոշություն։
  • Մաքսատուրքեր (Tariffs) – Կառավարությունների կողմից ներմուծվող կամ արտահանվող ապրանքների վրա սահմանված հարկեր, որոնք կարող են ազդել առևտրային հարաբերությունների և տնտեսական մրցունակության վրա։
  • Զանգվածային արտաքսումներ (Mass Deportations) – Մեծ թվով օտարերկրյա քաղաքացիների կամ բնակիչների հարկադիր հեռացում երկրից, որը կարող է էական ազդեցություն ունենալ աշխատուժի շուկայի և տնտեսության վրա։
  • Պետական պարտք (Public Debt) – Կառավարության ընդհանուր ֆինանսական պարտավորությունները՝ պարտատերերի նկատմամբ, որոնք առաջանում են բյուջեի դեֆիցիտի կուտակումից։
  • Բյուջեի դեֆիցիտ (Budget Deficit) – Իրավիճակ, երբ կառավարության ծախսերը գերազանցում են նրա եկամուտները որոշակի ժամանակահատվածում։
  • Արտասահմանցի ներդրողներ (Foreign Investors) – Անհատներ կամ կազմակերպություններ, որոնք կատարում են ներդրումներ մեկ այլ երկրի տնտեսության մեջ՝ գնելով արժեթղթեր, անշարժ գույք կամ ստեղծելով բիզնեսներ։
  • Գանձապետական պարտատոմսեր (Treasury Bonds) – ԱՄՆ կառավարության կողմից թողարկված պարտքային արժեթղթեր, որոնք համարվում են ցածր ռիսկային ներդրումներ և օգտագործվում են պետական պարտքը ֆինանսավորելու համար։
  • Եկամտաբերություն (Yield) – Ներդրումից ստացվող եկամուտը, սովորաբար արտահայտված տոկոսով, որը արտացոլում է ներդրման արդյունավետությունը։