Եվրոպական ռազմավարական ինքնավարությունը նոր փորձության առաջ. Ինչո՞ւ ձախողվեց վեցերորդ սերնդի կործանիչի նախագիծը

Հիմնական գաղափարը Ֆրանսիան և Գերմանիան պաշտոնապես դադարեցրել են վեցերորդ սերնդի կործանիչի համատեղ մշակման՝ «Ապագա մարտական օդային համակարգ» (FCAS) հավակնոտ նախագիծը։ Չնայած սա լուրջ հարված է Եվրոպայի պաշտպանական ինքնավարությանը, փորձագետները գտնում են, որ սա ոչ թե ինտեգրման վախճանն է, այլ ավելի գործնական ու արդյունավետ համագործակցության անհրաժեշտության ազդակ։

Առանցքային կետերը

• Նախագծի ձախողման պատճառները. Կողմերը չեն կարողացել համաձայնության գալ առաջատարի դերի շուրջ՝ ֆրանսիական Dassault Aviation-ի և գերմանա-իսպանական Airbus-ի միջև։ Բացի այդ, նախագիծը, որը սկսվել էր 2017 թվականին, այլևս չի համապատասխանում Ուկրաինայում Ռուսաստանի պատերազմից և ԱՄՆ-ում Դոնալդ Թրամփի վերադարձից հետո փոխված աշխարհաքաղաքական իրողություններին։

• Եվրոպայի անվտանգության մարտահրավերները. Թրամփի կողմից ՆԱՏՕ-ի նկատմամբ կասկածամտությունը, Ուկրաինային աջակցության կրճատումը և Եվրոպայի՝ ԱՄՆ-ի ռազմական համակարգերից կախվածությունը դարձրել են եվրոպական պաշտպանական ինքնավարությունը հրատապ խնդիր։ Իրավիճակը սրվել է Իրանի հետ պատերազմի ֆոնին, երբ ակնհայտ դարձավ, որ ԱՄՆ-ի մատակարարումները կարող են անվստահելի լինել։

• 

  ԱՄՆ-ի հեռացումը Եվրոպայից. Ինչպե՞ս է Թրամփի ռազմավարությունը վերաձևավորում ՆԱՏՕ-ի պաշտպանունակությունը

  Հույսը չի մարել. Փորձագետները նշում են, որ չնայած կործանիչի մշակման անհաջողությանը, ծրագրի որոշ բաղադրիչներ (օրինակ՝ «մարտական ամպային» տեխնոլոգիաները, ծրագրային ապահովումը և անօդաչու թռչող սարքերը) շարունակվում են զարգացվել։ Բացի այդ, Եվրոպան ունի այլ հաջողված ոլորտներ՝ նավաշինություն, սուզանավեր, ՀՕՊ համակարգեր։

• Նոր մոտեցում. Ուկրաինայի պատերազմը ցույց տվեց, որ Եվրոպային պետք է ոչ թե չափազանց թանկարժեք ու բարդ նախագծեր (ինչպիսին FCAS-ն էր), այլ էժան և զանգվածային արտադրության կարողություններ (օրինակ՝ դրոններ)։ Ապագա համագործակցությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե քաղաքական ամբիցիաների, այլ ռազմական իրական պահանջների և «ներքևից վերև» (bottom-up) բնական համագործակցության վրա (օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիա-Նորվեգիա ռազմածովային համաձայնագիրը)։

• ԱՄՆ-ի գործոնը. Նախագծի ձախողումը ձեռնտու է ԱՄՆ-ին, որը ձգտում է Եվրոպային վաճառել ավելի շատ F-35 կործանիչներ։ Սակայն Եվրոպան արդեն սկսել է շրջվել դեպի այլընտրանքային ուղիներ՝ օրինակ GCAP նախագիծը (Մեծ Բրիտանիա, Իտալիա, Ճապոնիա) և Ուկրաինայի հետ համատեղ դրոնների արտադրությունը։

Եզրահանգում Եվրոպան պետք է շարունակի նվազեցնել կախվածությունը ամերիկյան ռազմական տեխնիկայից՝ կենտրոնանալով ավելի արագ, էժան և զանգվածային արտադրության ունակ սպառազինությունների վրա, որոնք կթելադրեն ժամանակակից պատերազմի պահանջները։