Հորմուզի «գաղտնի» նավթը. Ինչո՞ւ է նեղուցը մնում Իրանի տնտեսական լծակը

Հիմնական գաղափարը Նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ին հաջողվել է Իրանի աչքից հեռու Հորմուզի նեղուցով «գաղտնի» անցկացնել 100 միլիոն բարել նավթ՝ Իրանի կողմից սահմանված սահմանափակումները շրջանցելով։ Սակայն հրապարակված տվյալները և փորձագիտական վերլուծությունները հիմնավոր կասկածի տակ են դնում այս պնդումների իրատեսությունը։

Առանցքային կետերը

• Թրամփի պնդումները. ԱՄՆ նախագահը հայտարարել է, որ ԱՄՆ ռազմական ուժերը կազմակերպել են «գաղտնի առաքելություն», որի շրջանակում ավելի քան 200 առևտրային նավեր անվտանգ հատել են նեղուցը՝ տեղափոխելով 100 միլիոն բարել նավթ։ Նա պնդում է, որ ԱՄՆ-ն է վերահսկում նեղուցը, ոչ թե Իրանը։

• 

  Մարդու իրավունքներ, թե՞ միգրացիոն վերահսկողություն. ԵՄ նոր կանոնները հարուցում են լուրջ անհանգստություն

  Փաստերի ստուգում. * Նախագահի պնդած 100 միլիոն բարել նավթը մինչպատերազմյան ժամանակաշրջանի ընդամենը հինգ օրվա ծավալն է։ Այդքան նավթ տեղափոխելու համար անհրաժեշտ կլիներ մոտ 700 նավի անցում, մինչդեռ նույնիսկ առավել լավատեսական հետազոտական ընկերությունները (օրինակ՝ Kpler-ը) գրանցել են ընդամենը 264 նավի անցում վերջին հինգ շաբաթվա ընթացքում։

  • Էներգետիկայի նախարար Քրիս Ռայթը չի հաստատել նախագահի հայտարարությունը՝ նշելով, որ տեղյակ չէ նման զանգվածային «գաղտնի» գործողության մասին։

• Իրական վերահսկողությունը նեղուցում. Իրանը պահպանում է ռազմավարական նեղուցի նկատմամբ ամուր վերահսկողությունը։ Առևտրային նավերի մեծ մասը նեղուցը հատում է Իրանի թույլտվությամբ՝ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսին (ԻՀՊԿ) համապատասխան վճարներ (տուրքեր) կատարելով։

• Տնտեսական գործոնը. Նավատերերի համար հաճախ ավելի էժան է վճարել Իրանին և անարգել անցնել, քան օրական հարյուր հազարավոր դոլարներ ծախսել նեղուցում խցանված մնալու համար։ Իրանը նեղուցը դիտարկում է որպես տնտեսական «կենսական զարկերակ»՝ իր աշխարհագրական դիրքը վերածելով ֆինանսական լծակի։

Եզրահանգում Թրամփի հայտարարությունները, հավանաբար, կրում են քաղաքական բնույթ և նպատակ ունեն ցույց տալու ԱՄՆ-ի գերիշխանությունը, սակայն փաստերը ցույց են տալիս, որ Հորմուզի նեղուցի իրական վերահսկողությունը շարունակում է մնալ Իրանի ձեռքում, որը հաջողությամբ «տուրքեր» է գանձում անցնող նավերից։