Մատակարարումից դեպի գլոբալ պաշտպանություն. Ինչպե՞ս են նոր պատերազմներն ու տեխնոլոգիաները ստիպում վերաիմաստավորել էներգետիկ անվտանգությունը

Հիմնական գաղափարը Իրանի և Ուկրաինայի պատերազմները, ինչպես նաև ժամանակակից ասիմետրիկ սպառնալիքները ցույց են տալիս, որ «էներգետիկ անվտանգություն» հասկացությունը պետք է արմատապես փոխվի։ Այն այլևս չի սահմանափակվում միայն հասանելի և մատչելի մատակարարմամբ, այլ պահանջում է ամբողջ էներգետիկ ենթակառուցվածքների ճկունության ապահովում և ֆիզիկական ու կիբեր պաշտպանություն:

Հոդվածի առանցքային կետերը

• Ենթակառուցվածքները որպես ռազմական թիրախ. Էներգակիրների տարանցման ուղիները (օրինակ՝ Հորմուզի նեղուցը), նավթավերամշակման գործարաններն ու էլեկտրացանցերն այլևս պատերազմի պատահական զոհեր չեն, այլ գլխավոր թիրախներ։ Էժանագին դրոններն ու կիբերհարձակումները կարող են կաթվածահար անել միլիարդավոր դոլարներ արժեցող համակարգեր:

• Արհեստական բանականության երկակի դերը. Մի կողմից ԱԲ-ն կտրուկ մեծացնում է էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը, մյուս կողմից՝ այն կենսական գործիք է էներգահամակարգերը վերահսկելու և սպառնալիքներին արագ արձագանքելու համար:

• Նոր էներգետիկ անվտանգության 10 առաջնահերթությունները.

  1. Մատակարարման աղբյուրների դիվերսիֆիկացիա. Նվազեցնել կախվածությունը մեկ տարածաշրջանից (հատկապես Մերձավոր Արևելքից) և ավելացնել մատակարարումներն Ամերիկայից, Աֆրիկայից։

  2. Տարանցիկ ուղիների բազմազանություն. Ստեղծել այլընտրանքային ուղիներ և խողովակաշարեր՝ շրջանցելով ծովային նեղուցները։

  3. Ենթակառուցվածքների ամրապնդում. Ֆիզիկապես պաշտպանել խողովակաշարերն ու էլեկտրացանցերը։

  4. 

     «Միջուկային ժամացույցը միացված է. Թրամփը պահանջում է նոր գործարք, իսկ Իրանն ընդամենը շաբաթների հեռավորության վրա է ատոմային ռումբից»

     Ակտիվ պաշտպանական համակարգեր. Կիրառել ՀՕՊ, հակադրոնային և կիբերպաշտպանական նորագույն միջոցներ:

  5. Ճկունության (ռեզիլիենտության) նախագծում. Համակարգերը պետք է ունենան պահուստային կարողություններ և արագ վերականգնվելու հատկություն (միայն էժանության վրա հիմնված համակարգերը խոցելի են):

  6. Ռազմավարական պաշարների ընդլայնում. Պաշարները պետք է ծառայեն որպես ապահովագրություն, ոչ թե պարզապես գների կառավարման գործիք:

  7. Էներգետիկ խառնուրդ (Energy Mix). Պահպանել վերականգնվող, միջուկային և ածխաջրածնային էներգիայի համադրությունը (անհրաժեշտության դեպքում՝ նույնիսկ ածուխը)՝ ճգնաժամերին դիմակայելու համար:

  8. Ապաքաղաքականացում. Էներգետիկ ռազմավարությունը պետք է հիմնված լինի հուսալիության, այլ ոչ թե քաղաքական կարճաժամկետ տատանումների վրա:

  9. Պահանջարկի կառավարում. Էներգաարդյունավետությունը նվազեցնում է ռիսկերը:

  10. Գլոբալ փոխկապակցվածության գիտակցում. Նույնիսկ «էներգապես անկախ» երկրները (օրինակ՝ ԱՄՆ-ն) զգում են համաշխարհային գների և շղթաների խափանման հարվածները:

Եզրահանգում Ինչպես COVID-19-ից հետո մատակարարման շղթաները «ճիշտ ժամանակին» (just in time) խնայողական մոդելից անցում կատարեցին «ամեն դեպքում ապահովագրված լինելու» (just in case) մոդելին, այնպես էլ էներգետիկ համակարգերը պետք է վերակառուցվեն։ Անվտանգության համար լրացուցիչ վճարելն արդարացված է, քանի որ անգործության տնտեսական գինը շատ ավելի բարձր կլինի։