ԱՄՆ-ի ներքին պայքարը Իրանի դեմ պատերազմի շուրջ. Ո՞ւմ է պատկանում պատերազմ հայտարարելու իրավունքը

Հիմնական գաղափարը ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը բախվում է ոչ միայն գլոբալ քննադատության, այլև լրջագույն ներքին դիմադրության՝ Իսրայելի հետ համատեղ Իրանի դեմ սկսած պատերազմի («Էպիկական ցասում» օպերացիա) պատճառով: Դեմոկրատներն ու որոշ վերլուծաբաններ մեղադրում են Թրամփին Կոնգրեսը շրջանցելու և Սահմանադրությունը խախտելու մեջ: Թեև նախագահի թիմը արդարանում է «ինքնապաշտպանության» իրավունքով, բարձրաստիճան պաշտոնյաների հրաժարականներն ու միջազգային իրավունքի խախտումները խորացնում են ճգնաժամը:

Հոդվածի առանցքային կետերը

1. Իրավական վեճ. Նախագա՞հ, թե՞ Կոնգրես

• Սահմանադրական դրույթներ. ԱՄՆ Սահմանադրության 1-ին հոդվածի համաձայն՝ պատերազմ հայտարարելու և ռազմական ֆինանսավորում տրամադրելու բացառիկ իրավունքը պատկանում է Կոնգրեսին։ Նախագահը (2-րդ հոդվածով), որպես Գլխավոր հրամանատար, կարող է ինքնուրույն ռազմական գործողություններ սկսել միայն անմիջական սպառնալիքի դեպքում՝ իբրև ինքնապաշտպանություն:

• Թրամփի արդարացումը. Թրամփը պնդում է, թե Իրանը պատրաստվում էր առաջինը հարվածել, ուստի ինքը գործել է ինքնապաշտպանության նկատառումներով: Նա նաև խուսափում է «պատերազմ» եզրույթից՝ այն անվանելով «խոշոր մարտական գործողություններ»:

• Հերքում և հրաժարական. ԱՄՆ Ազգային հակաահաբեկչական կենտրոնի տնօրեն Ջո Քենթը հրաժարական է տվել՝ հայտարարելով, որ «Իրանը որևէ անմիջական սպառնալիք չէր ներկայացնում մեր ազգի համար», և որ պատերազմը սկսվել է Իսրայելի ու նրա ամերիկյան լոբբիի ճնշման տակ:

2. Միջազգային իրավունքի և մարդասիրական խախտումներ

• ԱՄՆ-ն և Իսրայելը մեղադրվում են քաղաքացիական ենթակառուցվածքներ թիրախավորելու մեջ:

• Մինաբի ողբերգությունը. Ամերիկյան «Tomahawk» հրթիռը հարվածել է ռազմաբազայի մոտ գտնվող աղջիկների դպրոցին՝ խլելով ավելի քան 160 մարդու կյանք (մեծ մասը՝ երեխաներ):

• Քեշմ կղզու հարվածը. Ռմբակոծվել է աղազերծման կայանը՝ ջրազրկելով 30 գյուղ:

  

   Տարածաշրջանային մեծ պատերազմ. Իրանը կորցնում է անվտանգության առանցքային դեմքերին

• Միջադեպ Հնդկական օվկիանոսում. ԱՄՆ սուզանավը խորտակել է իրանական ռազմանավ (զոհվել է 87 նավաստի)՝ անտեսելով Ժնևի կոնվենցիան և օգնություն ցույց չտալով վերապրածներին:

3. Նախադեպեր և պատմական զուգահեռներ

• ԱՄՆ նախագահները հաճախ են շրջանցել Կոնգրեսը (օրինակ՝ Նիքսոնը՝ Վիետնամի և Կամբոջայի պատերազմների ժամանակ, ինչը հանգեցրեց 1973 թ. Ռազմական լիազորությունների մասին բանաձևի ընդունմանը): Նույնիսկ Ջո Բայդենը քննադատվել է Իսրայելին զենքի մատակարարումներն արագացնելու համար՝ առանց Կոնգրեսի հավանության:

4. Ինչպե՞ս կարող են Դեմոկրատները կանգնեցնել Թրամփին

• Մարտի սկզբին Հանրապետականների մեծամասնությամբ Սենատը տապալեց (53-47 ձայներով) նախագահի ռազմական լիազորությունները սահմանափակող բանաձևը։

• Ֆինանսական արգելափակում (Power of the Purse). Քանի որ պատերազմը օրական արժենում է մոտ 1 միլիարդ դոլար, իսկ ամերիկացիների մեծամասնությունը դեմ է դրան, Դեմոկրատները կարող են օգտագործել Սենատի կանոնները (որտեղ օրինագծերի ընդունման համար հաճախ պահանջվում է 60 ձայն)՝ արգելափակելով պատերազմի լրացուցիչ ֆինանսավորումը:

• Այս մարտավարությունը նախկինում հաջողությամբ կիրառվել է Վիետնամի (1970, 1973), Նիկարագուայի (1982) և Սոմալիի (1993) ռազմական միջամտությունները դադարեցնելու համար:

Եզրակացություն Թրամփի վարչակազմը գործում է Սահմանադրության և միջազգային իրավունքի սահմանագծին: Քանի որ ռազմական ուղղակի սահմանափակումները Սենատում տապալվեցին, Դեմոկրատների միակ և ամենահզոր զենքը մնում է ֆինանսավորման արգելափակումը, որը կարող է ստիպել նախագահին դադարեցնել օրական 1 միլիարդ դոլար արժեցող այս հակամարտությունը: