ԱՄՆ-Իրան պատերազմի էսկալացիան և գլոբալ էներգետիկ ճգնաժամի վտանգը

Հիմնական գաղափարը. Հոդվածը վերլուծում է ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև արագորեն ընդլայնվող պատերազմի աղետալի հետևանքները համաշխարհային էներգետիկ շուկաների վրա: Իրանի պատասխան հարվածները տարածաշրջանային ենթակառուցվածքներին և Հորմուզի նեղուցի արգելափակումը սպառնում են լուրջ տնտեսական ցնցումներով ողջ աշխարհի համար՝ Եվրոպայից մինչև Չինաստան:

Հոդվածի առանցքային կետերը

• Պատերազմի արագ ընդլայնումը և նոր թիրախները. Իրանի հարվածներն արաբական ծոցի երկրներին այլևս չեն սահմանափակվում ռազմական թիրախներով. խոցվում են քաղաքացիական և էներգետիկ ենթակառուցվածքներ (օդանավակայաններ, ջրի աղազերծման կայաններ)։ Լիբանանից երկրորդ ճակատ է բացել «Հեզբոլլահը»։ Չնայած նախագահ Դոնալդ Թրամփի կանխատեսումներին, թե գործողությունները կտևեն 4-5 շաբաթ, Իրանի մոտ 50 բարձրաստիճան պաշտոնյաների (այդ թվում՝ Ալի Խամենեիի) սպանությունից հետո պարզ չէ, թե ով պետք է բանակցի հակամարտության դադարեցման շուրջ:

• Հորմուզի նեղուցի կաթվածը. Համաշխարհային նավթի և հեղուկացված բնական գազի (LNG) տարանցման ամենակարևոր հանգույցն այժմ աշխատում է նվազագույն ծանրաբեռնվածությամբ: ԱՄՆ-ի առաջարկած ֆինանսական ապահովագրությունն ու ռազմածովային ուղեկցությունը բավարար չեն վերականգնելու շուկայի վստահությունը, քանի դեռ նավերը մնում են հրթիռների և ԱԹՍ-ների թիրախում:

• 

  ԱՄՆ-Իսրայել-Իրան պատերազմը և Անկարայի հաշվարկները. Փախստականներից մինչև տնտեսական ճգնաժամ

  Տարածաշրջանային արտադրության կրճատում. Էներգետիկ ենթակառուցվածքներն այլևս անձեռնմխելի չեն: Իրաքն արդեն կրճատել է նավթի արդյունահանումը, Քաթարը դադարեցրել է LNG-ի արտադրությունը հիմնական կայաններում, իսկ Սաուդյան Արաբիան սպասում է նոր հարվածների՝ իր ամենամեծ նավթավերամշակող գործարանի (Ras Tanura) թիրախավորումից հետո: 2026թ. սկզբից նավթի գներն արդեն աճել են ավելի քան 20%-ով:

• Գլոբալ տնտեսական հետևանքները.

  • Եվրոպա: Ցուրտ ձմեռվանից հետո պաշարները սպառված են: Եթե մատակարարումները շուտ չվերականգնվեն, հաջորդ ձմեռ Եվրոպան կկանգնի ծանր ճգնաժամի առաջ:

  • Չինաստան: Որպես նավթի ամենամեծ ներկրող՝ Չինաստանն ունի ռեզերվներ (մոտ 1.2 մլրդ բարել՝ 100 օրվա համար), որոնք ժամանակ են շահում, բայց երկարատև ճգնաժամը կհարվածի արդյունաբերությանը և կմեծացնի ծախսերը:

  • Ռուսաստան: Այս իրավիճակում պատժամիջոցների տակ գտնվող ռուսական զեղչված նավթը դառնում է ավելի մրցունակ և պահանջված՝ մեծացնելով Կրեմլի եկամուտներն ու աշխարհաքաղաքական լծակները:

  • Զարգացող երկրներ: Էներգակիրների գների աճը գլոբալ հարկի պես կհարվածի այս երկրներին՝ հանգեցնելով գնաճի, տրանսպորտի ու պարենի թանկացման և արժույթների ապակայունացման:

• Իրանի դիմադրողականությունը և ԱՄՆ-ի անորոշությունը. Իրանի պետական ապարատն ու ԻՀՊԿ-ն (IRGC) պահպանում են իրենց գործունակությունը և ունեն բավարար հրթիռային պաշարներ՝ հարվածների տեմպը շաբաթներ շարունակ պահպանելու համար: Միևնույն ժամանակ, Թրամփի հակասական քաղաքական ուղերձները (դիվանագիտության, զսպման և էսկալացիայի միջև) ավելի են բարդացնում շուկայի կողմից իրավիճակի կանխատեսումը:

Եզրակացություն Այս պատերազմն արագորեն վերածվում է գլոբալ տնտեսական ցնցման: Ամենամեծ վտանգն այն է, որ էներգետիկ ենթակառուցվածքները դարձել են ռազմական էսկալացիայի ուղիղ թիրախ: Եթե պատերազմը երկարաձգվի, ներկայիս անորոշությունը կվերածվի կառուցվածքային ծանր ճնշման ողջ աշխարհի նավթի և գազի շուկաների վրա: