Իրանի հրթիռային հարվածներն ընդդեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի. Տարածաշրջանը մեծ պատերազմի շեմին

Հիմնական իրադարձությունը Շաբաթ օրը ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից իրականացված համատեղ ռազմական գործողության արդյունքում սպանվել է Իրանի Գերագույն առաջնորդ Այաթոլլահ Ալի Խամենեին և մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաներ։ Ի պատասխան այս գործողության՝ Թեհրանը սկսել է զանգվածային հրթիռային և ԱԹՍ հարվածներ հասցնել Պարսից ծոցում տեղակայված ամերիկյան ռազմաբազաների և Իսրայելի ուղղությամբ՝ խոստանալով շարունակել վրեժխնդրությունը:

Հոդվածի առանցքային կետերը

1. Իրանի պատասխան հարվածները

• Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ) և Իրանի կանոնավոր բանակը (Արթեշ) սկսել են պատմության մեջ իրենց ամենածանր հարձակողական գործողությունը:

• Կիրառվել են հարյուրավոր «Շահեդ» անօդաչու թռչող սարքեր և բալիստիկ հրթիռներ։ Թիրախավորվել են ԱՄԷ-ում, Քաթարում և Քուվեյթում գտնվող ԱՄՆ ռազմական օբյեկտները ու միջազգային օդանավակայանները։

• Թեև հրթիռների մեծ մասը խոցվել է հակաօդային պաշտպանության համակարգերի կողմից, գրանցվել են զոհեր և ավերածություններ թե՛ ԱՄԷ-ում (Աբու Դաբի), թե՛ Իսրայելում (Բեյթ Շեմեշ քաղաքում զոհվել է առնվազն 9 մարդ): «Հեզբոլլահը» նույնպես միացել է հարվածներին՝ հրթիռակոծելով հյուսիսային Իսրայելը:

2. Իրանի ռազմական կառուցվածքը և ռազմավարությունը

• Կառուցվածքը. Իրանն ունի «երկվորյակ» ռազմական համակարգ՝ կանոնավոր բանակը պատասխանատու է տարածքային պաշտպանության համար, իսկ ԻՀՊԿ-ն (որը վերահսկում է նաև ԱԹՍ-ներն ու հրթիռները)՝ ռեժիմի պահպանման և արտաքին միջամտությունների կանխման համար։

• Նոր դոկտրին. 2025 թվականի հունիսին Իսրայելի հետ տեղի ունեցած 12-օրյա պատերազմից հետո Իրանն իր պաշտպանական դոկտրինը փոխել է «ասիմետրիկ հարձակողականի»:

• 

  «Բաց պատերազմ» Պակիստանի և Աֆղանստանի միջև. Հակամարտության կտրուկ սրում և փոխադարձ հարվածներ

  Տակտիկան. Ներկայիս ռազմավարությունը կոչվում է «ասիմետրիկ դիմացկունություն» (asymmetric endurance). Իրանը պատրաստ է կրել սկզբնական վնասներ, որպեսզի պահպանի երկրորդ հարվածի հնարավորությունը ստորգետնյա «հրթիռային քաղաքներից»։ Ռազմավարության մաս է նաև համաշխարհային տնտեսության վրա ճնշում գործադրելը՝ սպառնալով փակել Հորմուզի նեղուցը (որով անցնում է նավթի և գազի համաշխարհային մատակարարումների 20-30%-ը):

3. Կողմերի ռեսուրսները. Որքա՞ն կարող է տևել պատերազմը

• Իրանի հնարավորությունները. Ռազմական տեսանկյունից Իրանը կարող է տարիներ շարունակ ինտենսիվ ասիմետրիկ հարվածներ հասցնել (հրթիռները և ԱԹՍ-ները էժան են և հեշտ արտադրվող)։ Սակայն, տնտեսապես և քաղաքականապես երկիրը խիստ խոցելի է. Խամենեիի սպանությունից և ենթակառուցվածքների ոչնչացումից հետո երկարատև պատերազմը կարող է հանգեցնել ռեժիմի փլուզման։

• ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հնարավորությունները. ԱՄՆ-ը (նախագահ Դոնալդ Թրամփի գլխավորությամբ) Մերձավոր Արևելքում կենտրոնացրել է ռազմական ավիացիայի ամենամեծ խմբավորումը 2003թ. Իրաքի պատերազմից ի վեր (ավելի քան 120 ինքնաթիռ, այդ թվում՝ F-35 և F-22)։ Նյութատեխնիկապես Վաշինգտոնն ու Թել Ավիվը կարող են երկար դիմանալ, սակայն նրանց գլխավոր խոչընդոտը ներքաղաքական կամքն ու միջազգային հանրության հոգնածությունն է։ Թրամփը հակասական ազդակներ է տալիս՝ նշելով, որ պատերազմը կարող է տևել 4-5 շաբաթ, կամ կարող է շուտ ավարտվել, եթե Իրանի նոր ղեկավարությունը համաձայնի բանակցել: