Ուկրաինայի տնտեսական հրաշքը. Ինչպես է երկիրը դիմանում պատերազմի չորրորդ տարում

Հիմնական գաղափարը. Չնայած 2022 թվականի Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժմանը և սկզբնական կանխատեսումներին, թե Ուկրաինան կփլուզվի մի քանի օրում, չորս տարի անց երկրի տնտեսությունը ոչ միայն կանգուն է, այլև վերականգնվում է՝ մոտենալով նախապատերազմյան մակարդակին (չնայած 2022-ի գրեթե 30% տնտեսական անկմանը)։ Սա պայմանավորված է ռազմական, ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ գրագետ որոշումներով։

Վերականգնման և դիմակայունության հիմնական գործոնները

• Անվտանգություն և ծովային առևտրի վերականգնում. Արևմտյան ՀՕՊ համակարգերի (Patriot, IRIS-T) և F-16 կործանիչների շնորհիվ Ուկրաինան վերականգնել է օդային տարածքի վերահսկողությունը։ Ծովային դրոնների միջոցով ռուսական նավատորմը ետ է մղվել, ինչը թույլ է տվել վերագործարկել Սև ծովի առևտրային միջանցքը՝ արտահանման ծավալները վերադարձնելով նախապատերազմյան մակարդակին։

• Ռազմական ծախսերը որպես տնտեսական խթան. Պաշտպանական ծախսերը 2021թ. 6 միլիարդ դոլարից 2025թ. հասել են 70 միլիարդ դոլարի (յուրաքանչյուր երրորդ գրիվնան գնում է պաշտպանությանը)։ Այս հսկայական ֆինանսական ներարկումը աշխուժացրել է համախառն պահանջարկը և կանխել ավելի խորը տնտեսական ճգնաժամը։

• 

  ԱՄՆ-ի ռազմական կուտակումները Մերձավոր Արևելքում. Իրանի հետ պատերազմի վտանգը մեծանում է

  Կենսական միջազգային աջակցություն. 2022 թվականից ի վեր Ուկրաինան տարեկան ստանում է մոտ 40 միլիարդ դոլարի բյուջետային աջակցություն, որը փակում է հսկայական դեֆիցիտը։ Եվրոպական էներգացանցին ինտեգրումը փրկել է երկիրը համատարած հոսանքազրկումներից։

• Մակրոտնտեսական գրագետ կառավարում. Ուկրաինայի Կենտրոնական բանկը խուսափեց փլուզումից՝ սկզբում կիրառելով կապիտալի խիստ վերահսկողություն և ֆիքսված փոխարժեք, իսկ իրավիճակի կայունացմանը զուգահեռ՝ թուլացրեց սահմանափակումները՝ թույլ չտալով արժույթի արժեզրկում և բանկային խուճապ։

• Շուկայական ճկունություն. Պետությունը հրաժարվեց գների խիստ վերահսկողությունից (ինչը բենզինի դեպքում ի սկզբանե հանգեցրել էր դեֆիցիտի) և խրախուսեց ազատ շուկան։ Բիզնեսն ու բնակչությունը ցուցաբերեցին աննախադեպ ճկունություն՝ անցնելով գեներատորների, տեղափոխելով գործարանները արևմտյան շրջաններ կամ ընդհատակ։

Ներկայիս մարտահրավերները (2026 թ. դրությամբ)

• Էներգետիկ կոլապսի վտանգ. Ռուսական հարվածների հետևանքով էլեկտրաէներգիայի արտադրության հզորությունը 40 ԳՎտ-ից նվազել է մինչև 12 ԳՎտ, ինչը Կիևում և այլ քաղաքներում հանգեցրել է ջեռուցման և հոսանքի երկարատև անջատումների ցրտաշունչ ձմռան պայմաններում։

• Աշխատուժի սուր պակաս. Տնտեսությունը մոտեցել է իր արտադրական հզորությունների առավելագույն սահմանին. աճի տեմպերը դանդաղում են մարդկային ռեսուրսի սղության պատճառով։

• Արտաքին օգնության անորոշություն և Թրամփի գործոնը. ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը դադարեցրել է տնտեսական աջակցությունը Ուկրաինային։ Եվրոմիության կողմից հաստատված 90 միլիարդ եվրոյի նոր վարկային փաթեթը բավարար չէ ամերիկյան օգնության կորուստը լիովին փոխհատուցելու համար, հատկապես երբ միայն մեկ հարձակում հետ մղելու համար (օրինակ՝ հունվարի 20-ին) պահանջվում է 80 միլիոն եվրոյի հրթիռ։

Եզրակացություն

Ուկրաինայի տնտեսությունն ապացուցել է հարմարվելու իր զարմանալի ունակությունը։ Քանի դեռ արտաքին ֆինանսական և ռազմական օգնությունը շարունակվում է, երկիրը կկարողանա պահպանել իր դիմադրողականությունը այս հյուծիչ և տևական պատերազմում։