«Խզում» համաշխարհային կարգում. Միջին տերությունների դերը և նոր բազմակողմանիությունը

Հիմնական գաղափարը. Հոդվածը քննարկում է ներկայիս աշխարհակարգի փլուզումը («խզումը») և առաջարկում է լուծում՝ հիմնված «միջին տերությունների» (middle powers) ակտիվացման և «արդյունավետ բազմակողմանիության» (effective multilateralism) վրա։ Այն առաջարկում է ստեղծել նոր դաշինք՝ M20, որը կշրջանցի գերտերությունների կողմից ստեղծված փակուղիները։

Հոդվածի առանցքային կետերը

1. «Խզում» և նոր իրականություն

Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնին (հոդվածի համատեքստում) Դավոսում նախազգուշացրել է աշխարհակարգի «խզման» (rupture) մասին՝ նշելով, որ ավարտվել է «հաճելի ֆանտազիայի» դարաշրջանը և սկսվել է կոշտ աշխարհաքաղաքականության փուլը։ Սակայն նա ընդգծել է, որ միջին տերությունները (ինչպիսին Կանադան է) անզոր չեն և կարող են կառուցել նոր կարգ՝ հիմնված մարդու իրավունքների, կայուն զարգացման և համերաշխության վրա։

2. «Արդյունավետ բազմակողմանիության» 10 սկզբունքները

Հոդվածագիրը, հղում անելով ՄԱԿ-ի «Ապագայի դաշինքին» (Pact for the Future), ներկայացնում է 10 սկզբունք, որոնք պետք է դրվեն նոր համակարգի հիմքում.

• Մարդակենտրոնություն. Ինստիտուտները պետք է ծառայեն մարդկանց («peoples»), ոչ թե պարզապես պետություններին։

• Ներկայացուցչականություն (առանց վետոյի). Կոնսենսուսային կառավարումը (որը ենթադրում է վետոյի իրավունք) չի աշխատում։ Որոշումները պետք է կայացվեն ձայների մեծամասնությամբ՝ ներառելով բազմազան պետություններ (մեծ/փոքր, հարուստ/աղքատ)։

• Թափանցիկություն և արդարություն. Անհրաժեշտ է ազնվություն և հարուստ ու աղքատ երկրների միջև պատասխանատվության տարբերակված բաշխում։

• 

  Արդյունաբերական քաղաքականության վերածնունդը. Զարգացող երկրների հնարավորություններն ու մարտահրավերները

  Ցանցային կառուցվածք. Համագործակցություն պետական և ոչ պետական դերակատարների միջև (հորիզոնական կապեր)։

• Ռեսուրսներ և ճկունություն. Կառույցները պետք է ունենան ֆինանսավորում, հստակ առաքելություն և ձախողվելու ու սովորելու հնարավորություն։

• Հաշվետվողականություն. Ընդհանուր կանոններ, որոնք ենթակա են պարտադիր կատարման բոլորի կողմից։

3. Գործնական կիրառում. Ինչպե՞ս շրջանցել արգելքները

• ՄԱԿ-ի բարեփոխում. Միջին տերությունները կարող են միավորվել և գործել Գլխավոր ասամբլեայի միջոցով՝ շրջանցելով Անվտանգության խորհուրդը (որտեղ գերտերություններն ունեն վետո)։ Սա կարող է պահանջել ՄԱԿ-ի կանոնադրության դե ֆակտո փոփոխություն։

• Ցանցերի հզորացում. Անհրաժեշտ է ուժեղացնել անդրկառավարական ցանցերը (օրինակ՝ Ֆինանսական կայունության խորհուրդը)՝ անհրաժեշտության դեպքում աշխատելով ԱՄՆ-ի կամ այլ կանոն խախտող երկրների շրջանցմամբ։

4. Առաջարկ. M20-ի (Middle Powers 20) ստեղծում

Հոդվածը առաջարկում է կոնկրետ քայլ.

• Ստեղծել նոր խմբավորում՝ M20, որի առանցքը կլինեն G7-ի անդամները (առանց խոչընդոտող գերտերությունների)՝ գումարած այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Հարավային Կորեան, Ավստրալիան, Բրազիլիան, Նիգերիան, Հարավային Աֆրիկան, Մեքսիկան, Ինդոնեզիան։

• Այս խումբը կգործի որպես «բարեփոխումների բլոկ» այլ ինստիտուտների ներսում՝ հիմնված վերը նշված սկզբունքների վրա։

Եզրակացություն

Հոդվածը կոչ է անում հրաժարվել հին աշխարհակարգի պահպանման illuzia-ից և անցնել գործնական քայլերի։ Այն շեշտում է, որ աշխարհի ճակատագիրը միայն գերտերությունների (ԱՄՆ, Չինաստան, Ռուսաստան) ձեռքում չէ. միջին ծանրության պետությունները, միավորվելով, ունեն բավարար ներուժ՝ ստեղծելու ավելի արդար, ճկուն և արդյունավետ կառավարման համակարգեր։