Մտավոր սեփականություն՝ խոշոր տերությունների զենքը

Միացյալ Նահանգներ-Ինդոնեզիա և Միացյալ Թագավորություն-Հնդկաստան առևտրային համաձայնագրերը բացահայտում են զարգացած երկրների մի խորամանկ ռազմավարություն: Թվում է, թե դրանք պարզապես առևտրի մասին են, բայց իրականում դրանք խոշոր տերությունների կողմից մտավոր սեփականության կանոնները օգտագործելու եղանակ են՝ իրենց տեխնոլոգիական և տնտեսական գերակայությունը պահպանելու համար՝ հաճախ ի վնաս ավելի աղքատ երկրների զարգացման: Այս մասին գրում է հոդվածի հեղինակ Ջայատի Գոշը project-syndicate-ում։

Միացյալ Նահանգներ-Ինդոնեզիա. Անհավասար խաղադաշտ

Երբ ԱՄՆ-ը և Ինդոնեզիան սեղան նստեցին, խոստումն էր՝ երկկողմանի շահեր: Բայց մանրամասները բացահայտում են շատ անհավասար մրցակցություն.

• Մուտք դեպի շուկա. Ինդոնեզիան պարտավորվում է չեղարկել իր սակագների 99%-ը ԱՄՆ արտադրանքի համար, մինչդեռ ինդոնեզական ապրանքները ԱՄՆ մուտք գործելիս կբախվեն միջինը 19% սակագնի: Դա ոչ թե երկկողմանի փողոց է, այլ միայն մեկ ուղղություն ունեցող մայրուղի:
• «Ազատ» առևտուր. Համաձայնագիրը վերացնում է այնպիսի կանոններ, որոնք պահանջում են, որ Ինդոնեզիան իր արտադրանքի մեջ օգտագործի տեղական բաղադրիչներ, և ընդունում է ԱՄՆ ավտոմեքենաների անվտանգության և արտանետումների ավելի մեղմ չափանիշներ: Սա ոչ միայն խաթարում է Ինդոնեզիայի տեղական արտադրությունը, այլև հնարավորություն չի տալիս նրանց զարգացնել իրենց սեփական տեխնոլոգիաները:
• Ավանդական գիտելիքներ և IP. Համաձայնագրի IP դրույթները կարող են ԱՄՆ ընկերություններին թույլ տալ շահագործել Ինդոնեզիայի ավանդական գիտելիքները և գենետիկական ռեսուրսներն առանց համաձայնության կամ արդար փոխհատուցման: Սա ինքնատիպության թալան է՝ քողարկված որպես «համագործակցություն»:
• 

  «Մաքսատուրքեր և աշխարհաքաղաքական շախմատ. ԱՄՆ-ը, Հնդկաստանը և Չինաստանի գործոնը»

  Գյուղատնտեսություն. ԱՄՆ-ի սուբսիդավորվող գյուղմթերքների հոսքը, որը նաև ազատված է տեղական լիցենզավորումից, ուղղակիորեն կվնասի ինդոնեզացի ֆերմերներին՝ դժվարացնելով նրանց մրցակցելը:

Միացյալ Թագավորություն-Հնդկաստան. Դեղագործական արդյունաբերության թաքնված վտանգը

Այս համաձայնագիրը, չնայած իր առևտրային աննշան նշանակությանը, իրականում ռումբ է դրել Հնդկաստանի դեղագործական արդյունաբերության հիմքերում.

• Հիվանդների հաշվին. Համաձայնագիրը խրախուսում է «կամավոր արտոնագրերը», որոնք թույլ են տալիս դեղորայքի արտադրողներին թելադրել գները: Սա փաստացիորեն արգելափակում է Հնդկաստանի՝ իր «պարտադիր արտոնագրերի» միջոցով դեղերի գները նվազեցնելու հնարավորությունը, ինչը լուրջ սպառնալիք է հանրային առողջության համար:
• Մշտական արտոնագրեր. Համաձայնագիրը թույլ է տալիս «միշտ կանաչեցումը» (evergreening), որի միջոցով դեղագործական ընկերությունները կարող են աննշան փոփոխություններ կատարել առկա դեղամիջոցների մեջ և դրանով երկարացնել իրենց արտոնագրերի ժամկետները: Սա նշանակում է ավելի բարձր գներ և ավելի քիչ մրցակցություն:
• Ժամկետներ. Արտոնագրատերերի համար իրենց արտադրանքի օգտագործումը բացահայտելու ժամկետը մեկ տարուց երկարացվել է երեք տարվա: Սա խոշոր խոչընդոտ է այն երկրների համար, ովքեր փորձում են ապացուցել, որ կա պահանջարկ, որը չի բավարարվում, և որի հիման վրա կարելի է կիրառել պարտադիր արտոնագրում:

Ի վերջո, այս համաձայնագրերը ցույց են տալիս, որ ժամանակակից առևտրային քաղաքականությունը շատ ավելին է, քան պարզապես սակագներ: Դրանք գործիքներ են, որոնք թույլ են տալիս հզորներին պահպանել իրենց իշխանությունը՝ ստեղծելով մի համակարգ, որտեղ միայն նրանք են շահում:

Բանալի տերմինների բառարան

• Մտավոր սեփականություն (ՄՍ): Մարդկային մտքի ստեղծագործություններ, ինչպիսիք են գյուտերը, գրական և գեղարվեստական ​​ստեղծագործությունները, դիզայները, ինչպես նաև անունները և պատկերները, որոնք օգտագործվում են առևտրում։ Այն պաշտպանվում է օրենքով, օրինակ՝ արտոնագրերի, հեղինակային իրավունքների և ապրանքային նշանների միջոցով։
• Սակագին: Հարկ կամ տուրք, որը սահմանվում է ներմուծվող կամ արտահանվող ապրանքների վրա։ Օգտագործվում է տեղական արդյունաբերությունը պաշտպանելու կամ եկամուտներ ստեղծելու համար։
• Առևտրային համաձայնագիր: Երկու կամ ավելի երկրների միջև կնքված համաձայնագիր, որը կարգավորում է նրանց միջև ապրանքների և ծառայությունների փոխանակումը՝ հաճախ նվազեցնելով կամ վերացնելով սակագները և այլ առևտրային խոչընդոտներ։
• Պարտադիր արտոնագիր (Compulsory License): Կառավարության կողմից տրվող լիազորություն՝ թույլ տալով մեկ ուրիշին օգտագործել արտոնագրված գյուտը առանց արտոնագրի սեփականատիրոջ թույլտվության։ Սովորաբար տրվում է հանրային շահի համար, օրինակ՝ դեղորայքի մատչելիությունը բարելավելու նպատակով։
• Կամավոր արտոնագիր (Voluntary License): Արտոնագրի սեփականատիրոջ կողմից կամավոր կերպով տրվող թույլտվություն՝ մեկ այլ կողմին օգտագործելու իր արտոնագրված գյուտը։ Սովորաբար ներառում է պայմաններ և վճարներ։
• Մշտական ​​արտոնագրում (Evergreening): Դեղագործական ընկերությունների կողմից օգտագործվող ռազմավարություն՝ արտոնագրի ժամկետը երկարացնելու համար՝ գոյություն ունեցող դեղամիջոցի մեջ փոքր, ոչ էական փոփոխություններ կատարելով։ Սա սահմանափակում է ջեներիկ դեղերի մրցակցությունը և պահպանում է բարձր գները։
• Ավանդական գիտելիքներ: Հասարակությունների, համայնքների և ժողովուրդների մշակած գիտելիքների, հմտությունների և փորձի համակարգեր, որոնք փոխանցվել են սերունդների միջոցով՝ հաճախ կապված բնական ռեսուրսների հետ։
• Գենետիկական ռեսուրսներ: Գենետիկական նյութ՝ բույսերից, կենդանիներից, միկրոօրգանիզմներից կամ այլ ծագում ունեցող, որը պարունակում է ժառանգական ֆունկցիոնալ միավորներ՝ փաստացի կամ պոտենցիալ արժեքով։
• Սուբսիդիա: Կառավարության կողմից տրվող ֆինանսական աջակցություն՝ որոշակի ապրանքի կամ ծառայության արտադրության կամ գների նվազեցման համար՝ որոշակի տնտեսական կամ սոցիալական նպատակների հասնելու համար։